Verdwijnen SSRI-bijwerkingen volledig bij dosisverlaging?
Nee, het is niet zo eenvoudig dat alle bijwerkingen automatisch verdwijnen wanneer de SSRI-dosis wordt verlaagd - sommige bijwerkingen verdwijnen snel, maar andere kunnen aanhouden of zelfs nieuwe onttrekkingsverschijnselen veroorzaken.
Snel reversibele bijwerkingen
Gedragsactivatie/agitatie herstelt typisch snel na dosisverlaging of stopzetting van SSRI's, in tegenstelling tot manie die kan aanhouden en actievere farmacologische interventie vereist 1, 2. Deze bijwerking:
- Treedt meestal op in de eerste maand of na dosisverhoging 1, 2
- Verbetert gewoonlijk snel na dosisverlaging of stopzetting 2
- Heeft een zeer hoge kans op volledig herstel 2
Persisterende bijwerkingen
Bepaalde SSRI-bijwerkingen kunnen aanhouden ondanks dosisverlaging, waaronder 3:
- Seksuele disfunctie (erectiestoornissen, vertraagde ejaculatie, anorgasmie) 1
- Hypertensie
- Cardiale geleidingsstoornissen
- Hyperglykemie
- Verminderde botdichtheid
Het risico van onttrekkingsverschijnselen
Een cruciale valkuil: snelle dosisverlaging kan leiden tot onttrekkingsverschijnselen die nieuwe symptomen veroorzaken die niet aanwezig waren bij de hogere dosis 3, 4. Het discontinuatiesyndroom wordt gekenmerkt door 1:
- Duizeligheid, vermoeidheid, malaise
- Misselijkheid, braken, diarree
- Slapeloosheid, evenwichtsstoornissen, vertigo
- Angst, prikkelbaarheid, agitatie
- Sensorische stoornissen en paresthesieën
Dit syndroom komt vooral voor bij korterwerkende SSRI's zoals paroxetine, maar ook bij fluvoxamine en sertraline 1.
Aanbevolen aanpak voor dosisverlaging
De FDA-richtlijnen bevelen een geleidelijke dosisvermindering aan in plaats van abrupte stopzetting 4. Specifiek:
- Patiënten moeten worden gemonitord op onttrekkingsverschijnselen 4
- Bij intoleerbare symptomen na dosisverlaging: overweeg terugkeer naar de vorige dosis 4
- Vervolgens langzamer afbouwen 4
Recent onderzoek suggereert dat afbouwschema's over maanden en tot veel lagere doses dan therapeutische minimumdoses meer succes hebben in het verminderen van onttrekkingsverschijnselen 5. Hyperbolische afbouw (exponentiële dosisvermindering) tot zeer lage doses minimaliseert onttrekkingsverschijnselen 5.
Monitoring protocol
Intensieve monitoring is cruciaal tijdens de eerste 24-48 uur na elke dosisaanpassing 3 voor tekenen van:
De FDA beveelt nauwlettende monitoring aan voor suïcidaliteit, vooral in de eerste maanden van behandeling en na dosisaanpassingen, hoewel het absolute risico laag is (1% versus 0,2% placebo, NNH van 143) 1, 2.
Praktische conclusie
Verwacht niet dat alle bijwerkingen volledig verdwijnen bij dosisverlaging 3. De realiteit is genuanceerder: