Depressieve gevoelens na dosisreductie antidepressiva
Ja, het is normaal om je op dag 5 na dosisreductie van een antidepressivum nog steeds slecht te voelen met depressieve gevoelens, en deze symptomen zullen vrijwel zeker verdwijnen bij iemand zonder voorgeschiedenis van depressie—dit is een onttrekkingssyndroom, geen terugkeer van depressie of getriggerde nieuwe depressie. 1
Waarom dit normaal is
Typische tijdlijn van onttrekkingssymptomen
- Onttrekkingssymptomen van antidepressiva beginnen typisch binnen enkele dagen na dosisverlaging of stopzetting 1, 2
- De symptomen kunnen 1-2 weken aanhouden, soms langer, maar zijn meestal mild en zelflimiterend 3, 2
- Bij korterwerkende SSRI's (zoals paroxetine, sertraline, fluvoxamine) kunnen symptomen zelfs binnen uren tot dagen optreden 1, 2
Wat zij waarschijnlijk ervaart
De depressieve gevoelens op dag 5 zijn waarschijnlijk onderdeel van het antidepressiva-onttrekkingssyndroom, dat kan bestaan uit: 1
- Affectieve symptomen: angst, agitatie, lage stemming, prikkelbaarheid 1, 2
- Somatische symptomen: duizeligheid, misselijkheid, hoofdpijn, vermoeidheid, griepachtige klachten 1
- Neurologische symptomen: evenwichtsstoornissen, paresthesieën, sensorische stoornissen 1, 2
Zal dit vanzelf weggaan?
Bij iemand zonder voorgeschiedenis van depressie
Ja, deze symptomen zullen verdwijnen. 3, 2
- Het onttrekkingssyndroom is tijdgebonden en verdwijnt typisch binnen dagen tot weken na het stoppen of verlagen van de dosis 3, 2
- De meeste reacties zijn mild en kortdurend en vereisen alleen geruststelling van de patiënt 2, 4
- Bij ernstige gevallen leidt herinstelling van het antidepressivum meestal tot symptoomresolutie binnen 24 uur 2
Kan dit een onderliggende depressie triggeren?
Nee, onttrekkingssymptomen triggeren geen nieuwe depressie bij iemand zonder voorgeschiedenis. 3, 5
- Onttrekkingssymptomen zijn fundamenteel verschillend van terugval of recidief van depressie 4, 5
- Het onttrekkingssyndroom voldoet aan de criteria voor een onttrekkingssyndroom: tijdgebonden optreden van nieuwe, duidelijk gedefinieerde symptomen na stoppen of verlagen van de dosis 3
- Antidepressiva veroorzaken geen dosisescalatie of "straatmisbruik"—ze zijn niet verslavend in die zin 3
Onderscheid maken tussen onttrekking en terugval
Kenmerken van onttrekkingssyndroom (wat zij heeft):
- Begint binnen 1-5 dagen na dosisverlaging 2, 4
- Nieuwe symptomen die verschillen van de oorspronkelijke klachten 5
- Verdwijnt binnen 1-3 weken zonder behandeling 3, 2
- Verdwijnt binnen 24 uur bij herinstelling van het medicijn 2
Kenmerken van terugval (wat zij NIET heeft):
- Treedt meestal op na weken tot maanden 4
- Symptomen lijken op de oorspronkelijke depressie 5
- Verbetert niet spontaan 4
- Reageert niet snel op herinstelling van medicatie 5
Wat te doen
Onmiddellijke aanpak
- Geruststellende uitleg: leg uit dat dit onttrekkingssymptomen zijn, geen nieuwe of terugkerende depressie 3, 2
- Afwachten: de meeste symptomen verdwijnen spontaan binnen 1-2 weken 3, 2
- Symptomatische behandeling: indien nodig voor ernstige symptomen 2
Als symptomen te ernstig zijn
- Herinstelling en langzamer afbouwen: tijdelijk het antidepressivum herinstellen en vervolgens veel langzamer afbouwen 2, 4
- Verleng de afbouwperiode: verlaag de dosis in kleinere stappen over langere intervallen 4, 6
- Sommige patiënten hebben zeer conservatieve afbouwschema's nodig om het opnieuw optreden van symptomen te voorkomen 2
Preventie voor de toekomst
- Antidepressiva moeten geleidelijk worden afgebouwd over dagen, weken of zelfs maanden, afhankelijk van de dosis, behandelduur en farmacologische eigenschappen 4, 6
- Educatie van patiënten over de noodzaak om antidepressiva consistent in te nemen en niet abrupt te stoppen 2, 4
Belangrijke valkuil
Het grootste risico is dat deze onttrekkingssymptomen worden gediagnosticeerd als een terugval van depressie, wat leidt tot ongepaste behandeling 1, 2. Bij iemand zonder voorgeschiedenis van depressie is dit vrijwel zeker een onttrekkingssyndroom dat vanzelf zal verdwijnen. 3, 5