Ja, verhoogde misselijkheid en kokhalzen kunnen optreden bij dosisverlaging van citalopram/escitalopram
Dit is zeer waarschijnlijk een discontinuatiesyndroom (onttrekkingsverschijnsel), wat een bekend en goed gedocumenteerd fenomeen is bij SSRI's, vooral bij korterwerkende middelen zoals citalopram. 1
Mechanisme en Klinische Presentatie
Het discontinuatiesyndroom bij SSRI's manifesteert zich met diverse symptomen, waaronder:
- Gastro-intestinale klachten: misselijkheid, braken, diarree 1
- Neurologische symptomen: duizeligheid, hoofdpijn, sensorische stoornissen, paresthesieën 1
- Psychische symptomen: angst, prikkelbaarheid, agitatie 1
- Algemene malaise: vermoeidheid, lethargie, myalgie, koude rillingen 1
Citalopram behoort tot de korterwerkende SSRI's (halfwaardetijd 33 uur) 2, waardoor het risico op discontinuatiesymptomen hoger is dan bij langwerkende middelen zoals fluoxetine 1. Paroxetine heeft het hoogste risico, maar citalopram en sertraline vertonen ook duidelijk discontinuatiesyndroom, zij het in mindere mate. 1
Waarom Misselijkheid Erger Kan Zijn Bij Verlaging Dan Bij Verhoging
Dit lijkt paradoxaal, maar is verklaarbaar:
- Bij dosisverhoging: De patiënt kan initiële misselijkheid ervaren als bijwerking (komt voor bij 20% van de patiënten) 2, maar dit is meestal mild en voorbijgaand 3
- Bij dosisverlaging: Het discontinuatiesyndroom treedt op door plotselinge verandering in serotonerge neurotransmissie, wat vaak hevig kan zijn 1
- Timing: Discontinuatiesymptomen treden typisch op binnen 24-48 uur na gemiste doses of dosisreductie 1
Klinische Aanpak
Bevestig de Diagnose
- Controleer of symptomen binnen 1-2 dagen na dosisverlaging begonnen 1
- Sluit andere oorzaken uit (gastro-intestinale pathologie, andere medicatie) 1
- Let op aanwezigheid van andere discontinuatiesymptomen (duizeligheid, hoofdpijn, prikkelbaarheid) 1
Behandelstrategie
Primaire optie - Langzamere afbouw: 1
- Hervat de vorige dosis tijdelijk om symptomen te stabiliseren
- Verlaag vervolgens in veel kleinere stappen (bijvoorbeeld 5-10 mg per keer in plaats van grotere sprongen)
- Hanteer langere intervallen tussen dosisreducties: 1-2 weken voor korterwerkende SSRI's zoals citalopram 1
- Bij oudere of kwetsbare patiënten: nog voorzichtiger titreren 1
Symptomatische behandeling: 1
- Metoclopramide als eerste keuze voor chronische misselijkheid (heeft zowel centrale als perifere effecten) 1
- Prochlorperazine als alternatief 1
- Overweeg profylactische anti-emetica gedurende de eerste dagen na dosisaanpassing 1
Belangrijke Valkuilen
- Vermijd abrupte stopzetting: Dit verhoogt het risico op ernstig discontinuatiesyndroom aanzienlijk 1
- Onderschat de ernst niet: Hoewel meestal mild, kan discontinuatiesyndroom de kwaliteit van leven significant beïnvloeden 1
- Wees alert op terugval van onderliggende depressie/angst: Dit kan zich ook manifesteren als toegenomen misselijkheid 4
Prognose
De symptomen van discontinuatiesyndroom zijn meestal zelfbeperkend en verdwijnen binnen enkele dagen tot weken, vooral wanneer de afbouw wordt geoptimaliseerd 1. Bij een groot cohort van veteranen die citalopram dosisreductie ondergingen, werd echter een verhoogd risico op hospitalisatie waargenomen, wat het belang van zorgvuldige monitoring onderstreept 4.