Tijdsduur tot nieuwe steady-state na dosisverlaging van citalopram/escitalopram
Na een dosisverlaging van citalopram of escitalopram duurt het ongeveer 1 week (7-10 dagen) voordat de nieuwe steady-state plasmaspiegels zijn bereikt, en patiënten kunnen gedurende deze periode geleidelijk verlichting van bijwerkingen ervaren. 1, 2
Farmacokinetica en steady-state timing
De halfwaardetijd van citalopram bedraagt ongeveer 35 uur, terwijl escitalopram een halfwaardetijd heeft van 27-33 uur 1, 2. Op basis van deze halfwaardetijden:
- Steady-state wordt bereikt na ongeveer 1 week (7-10 dagen) bij dagelijkse dosering van beide medicijnen 1, 2
- De farmacologische regel stelt dat steady-state wordt bereikt na minimaal 5 halfwaardetijden na elke dosiswijziging 3
- Voor citalopram betekent dit: 5 × 35 uur = 175 uur (ongeveer 7 dagen) 1
- Voor escitalopram: 5 × 30 uur (gemiddeld) = 150 uur (ongeveer 6-7 dagen) 2
Klinische implicaties voor symptoomverlichting
De verlichting van bijwerkingen volgt niet onmiddellijk na dosisverlaging, maar ontwikkelt zich geleidelijk over de eerste week:
- Bij steady-state is de plasmaconcentratie naar verwachting 2,5 keer hoger dan na een enkele dosis, wat betekent dat bij dosisverlaging de spiegels geleidelijk dalen over meerdere dagen 1
- Patiënten kunnen dus pas na enkele dagen tot een week merkbare verlichting ervaren van dosisafhankelijke bijwerkingen 3
- Therapeutische drug monitoring (TDM) moet worden uitgesteld tot na het bereiken van de nieuwe steady-state, dus minimaal 1 week na de dosisaanpassing 3
Belangrijke aandachtspunten
Bloedafname voor spiegelbepalingen moet correct worden getimed:
- Wacht minimaal 5 halfwaardetijden (ongeveer 1 week) na elke dosiswijziging voordat TDM wordt uitgevoerd 3
- Neem bloed af als dalspiegels: direct vóór inname van de ochtenddosis, ongeveer 12-16 uur (of 24 uur bij eenmaal daagse dosering) na de laatste medicatie-inname 3
- Te vroeg meten leidt tot misleidende resultaten die niet de nieuwe steady-state weerspiegelen 3
Speciale populaties met verlengde steady-state tijd
Bij oudere patiënten (≥60 jaar) kan de tijd tot steady-state langer zijn:
- De halfwaardetijd van citalopram is 50% verlengd bij patiënten ≥60 jaar 1
- Dit betekent dat steady-state mogelijk 10-14 dagen kan duren in plaats van 7 dagen 1
- Bij verminderde leverfunctie is de halfwaardetijd verdubbeld, waardoor steady-state pas na 14 dagen wordt bereikt 1
Bij CYP2C19 poor metabolizers is extra voorzichtigheid geboden: