Tromboembolizm Risk Skorlaması
Tromboembolizm riskini değerlendirmek için kullanılan başlıca skorlama sistemleri CHA₂DS₂-VASc skoru (atriyal fibrilasyon için), CHADS₂ skoru ve Caprini risk değerlendirme modeli (cerrahi hastalar için) dir.
Atriyal Fibrilasyon İçin Skorlar
CHA₂DS₂-VASc Skoru
CHA₂DS₂-VASc skoru atriyal fibrilasyonlu hastalarda inme riskini değerlendirmek için en güncel ve kapsamlı skorlama sistemidir 1. Bu skor şu risk faktörlerini içerir 1:
- Congestive heart failure (Konjestif kalp yetmezliği): 1 puan
- Hypertension (Hipertansiyon): 1 puan
- Age ≥75 yaş: 2 puan (çift puanlama)
- Diabetes mellitus (Diyabet): 1 puan
- Stroke/TIA/tromboembolizm öyküsü: 2 puan (çift puanlama)
- Vascular disease (Vasküler hastalık - MI, PAD): 1 puan
- Age 65-74 yaş: 1 puan
- Sex category (Kadın cinsiyet): 1 puan
CHADS₂ Skoru
CHADS₂ skoru CHA₂DS₂-VASc'tan daha basit bir versiyondur 1:
- Congestive heart failure: 1 puan
- Hypertension: 1 puan
- Age ≥75 yaş: 1 puan
- Diabetes: 1 puan
- Stroke/TIA öyküsü: 2 puan (çift puanlama)
CHA₂DS₂-VASc skoru CHADS₂'ye göre daha fazla hasta için antikoagülasyon önerisini netleştirdiği için tercih edilir 1. Özellikle yaşlı kadınları düşük riskten yüksek risk kategorisine daha iyi yeniden sınıflandırır 1.
Risk Kategorileri - Atriyal Fibrilasyon
American College of Chest Physicians 2022 kılavuzuna göre 1:
- Yüksek risk (>%10/yıl): CHA₂DS₂-VASc ≥7 veya CHADS₂ 5-6 veya son 3 ay içinde inme/TIA
- Orta risk (%4-10/yıl): CHA₂DS₂-VASc 5-6 veya CHADS₂ 3-4
- Düşük risk (<%4/yıl): CHA₂DS₂-VASc 1-4 veya CHADS₂ 0-2
Cerrahi Hastalar İçin Caprini Skoru
Caprini risk değerlendirme modeli cerrahi hastalarda venöz tromboembolizm riskini değerlendirmek için en yaygın kullanılan skorlama sistemidir 2, 3, 4. Bu model 20 risk faktörünü içerir ve her faktöre 1-5 arasında puan verir 3, 5.
Caprini Risk Kategorileri
Caprini skoruna göre hastalar şu kategorilere ayrılır 2, 3, 4:
- Düşük risk: Skor 0-1 (VTE riski <%1)
- Orta risk: Skor 2-4 (VTE riski yaklaşık %3) 2
- Yüksek risk: Skor 5-8
- Çok yüksek risk: Skor >8 (VTE riski %12.5'e kadar çıkabilir) 6
Skor 4 olan bir hasta (örneğin 4 saatlik abdominoplasti) orta risk kategorisindedir ve LMWH (enoksaparin 40 mg subkutan günde bir kez) veya düşük doz unfraksiyone heparin (5000 Ü subkutan günde 2-3 kez) ile sekansiyel kompresyon cihazları kombinasyonu önerilir, 10-14 gün süreyle devam edilir 2.
Kanama Risk Skorları
Antikoagülasyon kararında kanama riskini değerlendirmek için kullanılan skorlar 1:
HAS-BLED Skoru
- Hypertension (sistolik >160 mmHg): 1 puan
- Abnormal böbrek/karaciğer fonksiyonu: 1-2 puan
- Stroke öyküsü: 1 puan
- Bleeding öyküsü: 1 puan
- Labile INR: 1 puan
- Elderly (>65 yaş): 1 puan
- Drugs/alkol: 1-2 puan
HAS-BLED skoru ≥3 potansiyel yüksek kanama riskini gösterir 1. Ancak bu skorların klinik performansı mütevazıdır (C indeksi <0.70) 1.
Önemli Uyarılar
- 65 yaşın altındaki kadınlarda başka risk faktörü yoksa CHA₂DS₂-VASc skorunda kadın cinsiyeti tek başına antikoagülasyon gerektirmez 1
- Caprini skorunun uygulanmasında merkezler arası önemli heterojenite vardır - risk kategorilerinin sayısı, kesim noktaları ve takip süreleri değişkenlik gösterir 7
- Perioperatif dönemde bireysel hasta özellikleri risk sınıflandırmasını geçersiz kılabilir - örneğin düşük riskli bir hasta perioperatif inme öyküsü varsa yüksek risk olarak yönetilmelidir 1