Yếu Tố Thiếu Ở Bệnh Nhân Xơ Gan
Bệnh nhân xơ gan thường bị thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng, đặc biệt là protein và năng lượng, cùng với các vi chất dinh dưỡng quan trọng, và cần được sàng lọc và điều trị tích cực để cải thiện tỷ lệ tử vong và biến chứng.
Thiếu Hụt Dinh Dưỡng Chính
Protein và Năng Lượng
Suy dinh dưỡng protein-năng lượng là vấn đề phổ biến nhất, với tỷ lệ tử vong và biến chứng sau phẫu thuật tăng cao ở bệnh nhân xơ gan suy dinh dưỡng 1.
Giảm cơ (sarcopenia) và suy nhược (frailty) làm tăng nguy cơ tử vong trên danh sách chờ ghép gan và sau ghép gan 1.
Bệnh nhân tiêu thụ chế độ ăn ít protein (<0.8 g/kg/ngày) có tỷ lệ tử vong cao hơn trên danh sách chờ 1.
Gan bị xơ hóa làm cạn kiệt glycogen gan, khiến cơ thể phải phân giải protein cơ để tạo glucose chỉ sau một đêm nhịn ăn 1.
Nhu Cầu Dinh Dưỡng Cụ Thể
Năng lượng: Cần 30-35 kJ/kg/ngày (khoảng 120-140 kcal/kg/ngày) 1.
Protein: Cần 1.2-1.5 g/kg/ngày để duy trì hoặc cải thiện tình trạng dinh dưỡng 1, 2.
Bệnh nhân béo phì cần protein cao hơn: 2.0-2.5 g/kg và năng lượng 25 kcal/kg cân nặng lý tưởng/ngày 1.
Thiếu Hụt Vi Chất Dinh Dưỡng
Vitamin và Khoáng Chất
Thiếu vitamin và khoáng chất rất phổ biến ở bệnh nhân xơ gan, đặc biệt ở những người có bệnh tiến triển, ứ mật, hoặc bệnh cấp tính 1.
Nên đánh giá thường xuyên và bổ sung các vi chất dinh dưỡng thiếu hụt 1.
Cách tiếp cận thực tế: Sử dụng vitamin tổng hợp đường uống cho tất cả bệnh nhân xơ gan có dấu hiệu suy nhược hoặc giảm cơ, vì chi phí thấp và hầu như không có tác dụng phụ 1.
Thiếu Albumin Huyết Thanh
Vai Trò và Điều Trị
Albumin đóng vai trò quan trọng trong điều trị các biến chứng xơ gan 2.
Cho albumin 6-8g/lít dịch cổ trướng được dẫn lưu trong chọc dịch khối lượng lớn để ngăn rối loạn tuần hoàn và suy thận 2.
Bệnh nhân viêm phúc mạc tự phát nguy cơ cao (bilirubin >4 mg/dL hoặc creatinine >1 mg/dL) cần 1.5 g/kg albumin khi chẩn đoán và 1 g/kg vào ngày thứ 3 2.
Albumin kết hợp với thuốc co mạch là điều trị tiêu chuẩn cho hội chứng gan thận 2.
Thiếu Hụt Hoạt Động Thể Chất
Tầm Quan Trọng
Thiếu vận động góp phần vào giảm cơ và suy nhược 1.
Can thiệp dựa trên hoạt động thể chất cải thiện chức năng co cơ, khối cơ, chức năng tim phổi và chất lượng cuộc sống 1.
Cải thiện suy nhược có liên quan đến tỷ lệ tử vong thấp hơn so với suy nhược xấu đi ở bệnh nhân xơ gan mất bù 1.
Khuyến Nghị Cụ Thể
Kết hợp tập aerobic và kháng lực: 150-300 phút tập cường độ vừa đến mạnh mỗi tuần và bài tập tăng cường cơ ít nhất 2 ngày/tuần 1.
Đánh giá suy nhược và/hoặc giảm cơ bằng công cụ chuẩn hóa ban đầu và theo dõi dọc 1.
Lưu Ý Quan Trọng Trong Thực Hành
Sàng Lọc và Đánh Giá
Tất cả bệnh nhân xơ gan được lên lịch phẫu thuật hoặc ghép gan cần được sàng lọc và đánh giá suy dinh dưỡng kịp thời 1.
Điều trị suy dinh dưỡng trước phẫu thuật cải thiện tình trạng protein cơ thể 1.
Chiến Lược Can Thiệp Dinh Dưỡng
Rút ngắn thời gian không ăn: Áp dụng phương pháp ERAS (Enhanced Recovery After Surgery) để ngăn chặn đói không cần thiết 1.
Cho dung dịch chứa carbohydrate trong suốt đến 2 giờ trước phẫu thuật, cho ăn sớm và vận động sớm 1.
Ống thông mũi dạ dày không chống chỉ định tuyệt đối ở bệnh nhân có giãn tĩnh mạch thực quản 1.
Chế Độ Dinh Dưỡng Đặc Biệt
Không nên sử dụng chế độ đặc biệt (như giàu BCAA, tăng cường miễn dịch) cho dinh dưỡng trước phẫu thuật vì không vượt trội hơn chế độ tiêu chuẩn về tỷ lệ bệnh tật hoặc tử vong 1.
Dung dịch amino acid tiêu chuẩn có thể được sử dụng ở bệnh nhân xơ gan bù 1.
Dung dịch giàu BCAA chỉ dành cho bệnh nhân hôn mê gan rõ ràng, cải thiện tình trạng tâm thần nhưng không có lợi ích rõ ràng về sống sót 1.
Cạm Bẫy Cần Tránh
Không trì hoãn can thiệp dinh dưỡng: Bệnh nhân xơ gan cạn kiệt glycogen gan nhanh chóng và cần dinh dưỡng kịp thời 1.
Không hạn chế protein quá mức: Chế độ ăn ít protein (<0.8 g/kg/ngày) làm tăng tỷ lệ tử vong 1.
Không bỏ qua sàng lọc vi chất dinh dưỡng: Thiếu hụt phổ biến nhưng dễ điều trị 1.
Không quên đánh giá và khuyến khích hoạt động thể chất: Quan trọng để ngăn chặn giảm cơ và suy nhược 1.