En Faydalı Omega Yağ Asidi
EPA (eikosapentaenoik asit) ve DHA (dokosaheksaenoik asit) kombinasyonu genel sağlık için en faydalı omega yağ asitleridir, ancak spesifik hedeflere göre öncelikler değişir: kardiyovasküler koruma için EPA, bilişsel fonksiyon için DHA daha etkilidir. 1, 2
Omega-3 Türleri ve Özellikleri
Üç ana omega-3 yağ asidi türü vardır:
- EPA (eikosapentaenoik asit): Deniz kaynaklı, kardiyovasküler korumada en güçlü 1
- DHA (dokosaheksaenoik asit): Deniz kaynaklı, beyin fonksiyonları için kritik 1
- ALA (alfa-linolenik asit): Bitkisel kaynaklı, ancak EPA/DHA'ya dönüşümü çok düşük 3
Kardiyovasküler Sağlık İçin Öncelik: EPA
EPA tek başına veya EPA+DHA kombinasyonu kardiyovasküler hastalık önlemede en etkilidir:
- JELIS çalışmasında EPA tedavisi statin tedavisine eklendiğinde majör koroner olaylarda %19 azalma sağlamıştır 1
- REDUCE-IT çalışmasında yüksek doz EPA kardiyovasküler olayları anlamlı şekilde azaltmıştır 4
- Plazma EPA düzeyi 140-200 µg/mL aralığında kardiyovasküler olay azalması ile güçlü ilişki gösterilmiştir 4
Önemli uyarı: EPA+DHA kombinasyonları düşük dozlarda (STRENGTH çalışması gibi) kardiyovasküler koruma sağlayamamıştır, ancak yüksek doz EPA formülasyonları başarılı olmuştur 5
Bilişsel Fonksiyon İçin Öncelik: DHA
Beyin sağlığı ve bilişsel fonksiyon için DHA EPA'dan daha önemlidir:
- DHA beyinde yüksek konsantrasyonda bulunur ve bilişsel fonksiyon için kritiktir 1
- Medyan üzeri DHA düzeyleri sözel akıcılık, dil, hafıza ve görsel-motor koordinasyonda iyileşme ile ilişkilidir 1
- Omega-3 indeksi ≥%4 olduğunda bilişsel fonksiyonda iyileşme ve bilişsel yaşlanmada gecikme görülür 1
Klinik Dozaj Önerileri
Genel Popülasyon (Primer Koruma)
- Amerikan Kalp Derneği haftada en az 2 porsiyon yağlı balık veya günde 500 mg EPA+DHA önerir 6, 2
- Balık tüketimi düzenli değilse, günde 500 mg EPA+DHA takviyesi temel kardiyovasküler koruma sağlar 2
Koroner Arter Hastalığı (Sekonder Koruma)
- Günde 1 gram (850-1000 mg) EPA+DHA reçete edilmelidir 6, 2
- Bu doz ani ölümü %45, toplam ölüm/miyokard enfarktüsü/inmeyi %15 azaltır 2
Hipertrigliseridemi
- Orta düzey (200-499 mg/dL): Tıbbi gözetim altında günde 2-4 gram EPA+DHA, trigliseritleri %20-40 azaltır 2
- Şiddetli (≥500 mg/dL): Tıbbi gözetim altında günde 4 gram EPA+DHA, trigliseritleri yaklaşık %45 azaltır 2
Hava Kirliliği Maruziyeti
- Kardiyovasküler hastalığı olmayan kişilerde orta düzey kirlilik için günde 500-1000 mg EPA+DHA 6
- Kardiyovasküler hastalığı olan veya yoğun kirlilik maruziyeti olanlarda günde 1-3 gram EPA+DHA 6
- Koruyucu etki için en az 4 hafta önceden başlanmalıdır 6
Güvenlik ve İzlem
Güvenli üst limitler:
- Günde 5 grama kadar EPA+DHA uzun süreli kullanımda güvenlidir, spontan kanama riski artmaz 2
- Günde 1.8 grama kadar EPA tek başına güvenliği doğrulanmıştır 2
- 3 gramın üzerindeki dozlar teorik kanama riski nedeniyle tıbbi gözetim gerektirir 2
Kritik Klinik Noktalar
Kaynak önemi:
- Deniz kaynaklı EPA ve DHA, bitkisel kaynaklı ALA'dan kardiyovasküler koruma için çok daha güçlüdür 6, 3
- ALA'nın EPA'ya dönüşümü verimsizdir ve DHA üretimi neredeyse yoktur 3
- Trigliserit düşürmek için mutlaka deniz kaynaklı EPA ve/veya DHA kullanılmalıdır 2
Potansiyel yan etkiler:
- Yüksek dozlarda bazı hastalarda LDL kolesterolü %5-10 artabilir 2
- Omega-3 takviyesi atriyal fibrilasyon riskini %25 artırabilir, özellikle günde >1 gram dozlarda doz-bağımlı ilişki vardır 4
Zamanlama: