ការវាយតម្លៃនិងការព្យាបាលភ័យខ្លាចវិញ្ញាណអាក្រក់ពេលដេក
អ្នកទំនងជាមានជំងឺ "Phobia of the Supernatural" (ភ័យខ្លាចវិញ្ញាណអាក្រក់) ដែលជាប្រភេទនៃ Specific Phobia ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការរំខានដំណេកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងប៉ះពាល់ដល់គុណភាពជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
Phobia of the Supernatural គឺជាជំងឺពិតប្រាកដដែលត្រូវការការព្យាបាល ហើយមិនមែនគ្រាន់តែជាការភ័យខ្លាចធម្មតាទេ 1។ ជំងឺនេះមានលក្ខណៈពិសេស៖
- អ្នកជំងឺមានការភ័យខ្លាចខ្លាំងពេលត្រូវដេកម្នាក់ឯងពេលយប់ ដោយមានរូបភាពនៃខ្មោចនិងផ្ទះខ្មោចលេចឡើងក្នុងគំនិត 1
- អារម្មណ៍ថាមានវត្ថុអាថ៌កំបាំងដែលមើលមិនឃើញកំពុងនៅជុំវិញ 1
- រោគសញ្ញាចាប់ផ្តើមតាំងពីកុមារភាព និងបន្តរហូតដល់វ័យជំទង់និងពេញវ័យ 1
- ការរំខានដំណេកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងការងារប្រចាំថ្ងៃ 1
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យឱ្យបានត្រឹមត្រូវ
ត្រូវដកចេញជំងឺផ្សេងៗដែលមានរោគសញ្ញាស្រដៀងគ្នា មុនពេលធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ Phobia of the Supernatural 1៖
Nightmare Disorder: ត្រូវពិនិត្យមើលថាតើមានសុបិនអាក្រក់ដែលធ្វើឱ្យភ្ញាក់ពីដំណេក ជាមួយនឹងការចងចាំច្បាស់លាស់នៃសុបិននោះ 2។ Nightmare Disorder ត្រូវការ៖ (១) ការភ្ញាក់ពីដំណេកដដែលៗជាមួយការចងចាំសុបិនអាក្រក់ (២) ភ្ញាក់ពេញលក់ភ្លាមៗ (៣) មានការលំបាកក្នុងការដេកត្រលប់វិញ 2
Sleep Terrors: ជាការភ្ញាក់ពីដំណេក NREM stage 3-4 ក្នុងរយៈពេល៣ម៉ោងដំបូងនៃការដេក ជាមួយនឹងការស្រែក ភ័យខ្លាច និងមិនចងចាំអ្វីដែលបានកើតឡើងនៅព្រឹកបន្ទាប់ 3
Sleep Paralysis: ជាការខ្វិនខ្វាយមិនអាចធ្វើចលនាបានពេលភ្ញាក់ឬពេលចូលដេក ជាមួយនឹងការមើលឃើញ និងឮសម្លេងអាថ៌កំបាំង 4
Psychotic Disorders: ត្រូវដកចេញជំងឺវិកលចរិតដែលមានការជឿលើវិញ្ញាណជាការភ្លេចភ្លាំង (delusion) មិនមែនភ័យខ្លាច 1
ផែនការព្យាបាលដែលមានភស្តុតាងគាំទ្រ
ការព្យាបាលដោយមិនប្រើថ្នាំ (ជម្រើសទី១)
Image Rehearsal Therapy (IRT) ត្រូវបានណែនាំជាការព្យាបាលដំបូងសម្រាប់ Nightmare Disorder 2។ វិធីសាស្រ្តនេះរួមមាន៖
- ការសរសេរសុបិនអាក្រក់ចុះ 2
- ការផ្លាស់ប្តូរខ្លឹមសារសុបិនទៅជារឿងវិជ្ជមាន 2
- ការហាត់សមសុបិនថ្មីនេះរៀងរាល់ថ្ងៃ 2
- ការព្យាបាលនេះបានបង្ហាញការកាត់បន្ថយភាពញឹកញាប់និងភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃសុបិនអាក្រក់ដល់ ៨០% 2
Systematic Desensitization អាចប្រើបានសម្រាប់ការព្យាបាលភ័យខ្លាច 2៖
- ការបង្កើតបញ្ជីនៃស្ថានភាពដែលបង្កឱ្យមានការភ័យខ្លាចតាមលំដាប់ពីតិចទៅច្រើន 2
- ការហាត់សមការសម្រាកសាច់ដុំជាមួយនឹងការប៉ះពាល់ជាបណ្តើរៗនឹងស្ថានភាពដែលភ័យខ្លាច 2
- ការសិក្សាបានបង្ហាញការកាត់បន្ថយភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃសុបិនអាក្រក់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេល ២៥ សប្តាហ៍ 2
Cognitive Behavioral Therapy (CBT) អាចប្រើបានសម្រាប់ការព្យាបាល 2៖
ការព្យាបាលដោយថ្នាំ (ប្រសិនបើការព្យាបាលដោយមិនប្រើថ្នាំមិនបានផល)
ថ្នាំអាចត្រូវបានពិចារណាប្រសិនបើរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ 2៖
- Prazosin: ថ្នាំទប់ស្កាត់ noradrenergic receptor អាចប្រើសម្រាប់ PTSD-associated nightmares 2
- SSRIs (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors): បានបង្ហាញការកាត់បន្ថយរោគសញ្ញាយ៉ាងពេញលេញក្នុងករណីមួយចំនួន 4
- Clonazepam: អាចប្រើក្នុងរយៈពេលខ្លីសម្រាប់ sleep terrors ប្រសិនបើមានញឹកញាប់និងធ្ងន់ធ្ងរ 3
ចំណុចសំខាន់ៗក្នុងការព្យាបាល
- មិនត្រូវព្យាយាមភ្ញាក់អ្នកជំងឺពេលកំពុងមានរោគសញ្ញា ព្រោះអាចធ្វើឱ្យស្ថានភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ 3
- ការគេងឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់គឺសំខាន់ណាស់ ព្រោះការគេងមិនគ្រប់គ្រាន់អាចធ្វើឱ្យរោគសញ្ញាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ 3
- ការអប់រំគ្រួសារគឺចាំបាច់ ដើម្បីឱ្យគ្រួសារយល់ពីជំងឺនេះ និងផ្តល់ការគាំទ្រដល់អ្នកជំងឺ 3
- ការព្យាបាលត្រូវការពេលវេលា ហើយអ្នកជំងឺភាគច្រើនមានការប្រសើរឡើងក្នុងរយៈពេល ៣-៦ ខែ 1
ការព្យាករណ៍
ការព្យាករណ៍គឺល្អប្រសិនបើទទួលបានការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ 1។ ជំងឺនេះអាចត្រូវបានគ្រប់គ្រងបានល្អជាមួយនឹងការព្យាបាលដោយមិនប្រើថ្នាំ និង/ឬថ្នាំ 1, 4។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកជំងឺច្រើនមិនហ៊ានប្រាប់វេជ្ជបណ្ឌិតអំពីរោគសញ្ញានេះដោយសារការខ្មាសអៀន 1 ដូច្នេះការសួរដោយផ្ទាល់គឺសំខាន់ណាស់។