ENSEFALİT EPİDEMİYOLOJİSİ
Ensefalit, dünya çapında yaşa bağlı olarak değişen insidans oranlarıyla, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde yüksek mortalite ve morbidite yüküne sahip, ciddi bir halk sağlığı sorunudur.
Global İnsidans ve Coğrafi Dağılım
Ensefalit insidansı coğrafi lokasyon, çalışma popülasyonu ve vaka tanımlarındaki farklılıklara bağlı olarak önemli ölçüde değişmektedir 1:
- Batı ülkelerinde bildirilen insidans tüm yaş grupları için 100,000'de 0.7 ile 13.8 arasında değişmektedir 1
- Çocuklarda yaklaşık 100,000'de 0.7 ile 12.6 arasında 1
- Erişkinlerde 100,000'de 10.5 ile 13.8 arasında 1
- Gerçek insidans, yetersiz raporlama sistemleri nedeniyle şu anda bilinmemektedir 2
Yaşa Özgü Dağılım Özellikleri
Ensefalit yaş dağılımı belirgin bimodal bir patern göstermektedir 1, 3:
- İlk pik: Küçük çocuklarda ve infantlarda görülür 1
- İkinci pik: Yaşlı popülasyonda ortaya çıkar 1
- HSV ensefalitinin yaşa özgü insidansı özellikle bu bimodal dağılımı gösterir 1
Etiyolojik Dağılım
Ensefalit etyolojisi viral, bakteriyel, paraziter, fungal ve otoimmün nedenleri içermektedir 1:
Viral Nedenler (En Sık)
- Doğrulanmış vakaların %69'u viral enfeksiyonlardan kaynaklanmaktadır 1
- Herpes simplex virüs (HSV) endüstrileşmiş ülkelerde en sık tanı konulan viral nedendir 1
- HSV'nin yıllık insidansı 250,000 ile 500,000'de 1 arasındadır 1
- HSV-1 ensefalit vakalarının %90'ından sorumludur 4
- HSV-2 vakaların %10'undan sorumludur ve tipik olarak yenidoğanlarda ve immünkompromize hastalarda görülür 4
- West Nile virüs ve enterovirüsler diğer önemli viral patojenlerdir 1
Diğer Enfeksiyöz Nedenler
- Bakteriyel enfeksiyonlar: Vakaların %20'si, özellikle Mycoplasma pneumoniae gibi hücre içi bakteriler 1
- Prion hastalıkları: %7 1
- Parazitik enfeksiyonlar: %3 1
- Fungal enfeksiyonlar: %1, özellikle immünkompromize hastalarda önemlidir 1
Otoimmün Nedenler (Artan Tanınma)
- Otoimmün nedenler giderek daha sık tanınmaktadır 1
- 30 yaş altı hastalarda, ensefalit vakalarının %41'i anti-NMDA reseptör ensefalitine bağlıdır 1
- Bu oran, bu yaş grubunda HSV, West Nile virüs ve varicella-zoster virüs ensefalitinin birleşik insidansını aşmaktadır 1
- HSV enfeksiyonunu takiben 3 ay içinde hastaların %24.5'inde beyin omurilik sıvısında anti-NMDA antikorları tespit edilebilir 1
Coğrafi ve Sosyoekonomik Faktörler
Ensefalit hastalık yükü dünya genelinde eşit dağılmamıştır 2:
- En yüksek yük düşük ve orta gelirli ülkelerdedir 2
- Bu ülkelerde sıklıkla diagnostik testler eksiktir 2
- Temel tedavilere ve nörolojik hizmetlere erişim kısıtlıdır 2
- Sürveyans ve aşılama programları sınırlıdır 2
Emerging Pathojenler ve Değişen Epidemiyoloji
Powassan Virüs (PWV)
- ABD'de PWV ensefaliti insidansında artış gözlenmektedir 5
- 1998 öncesi yılda 0.7 vaka iken, 2005'te yılda 1.3 vakaya yükselmiştir 5
- Daha önce görülmeyen bölgelerde (Tennessee, Minnesota) vakalar bildirilmektedir 5
- Vaka fatalite oranı %10'dur 5
Chikungunya Virüs (ChikV)
- Nörolojik tutulum nadir ancak ciddidir 5
- La Réunion adasında 300,000 Chikungunya vakası arasında 57'sinde ensefalit veya ensefalopati gelişmiştir 5
- Nörolojik prezentasyonu olan hastalarda vaka fatalite oranı %10'dur 5
- Hastalık 1 yaş altı infantlarda ve erişkinlerde görülür, erişkinlerde daha şiddetlidir 5
Primer Amebik Meningoensefalit (PAM)
- Naegleria fowleri'nin neden olduğu fulminan, neredeyse her zaman fatal bir enfeksiyondur 5
- Mortalite %95'i aşmaktadır 5
- Son on yılda, muhtemelen ısınan sıcaklıklarla ilişkili olarak kuzey bölgelerde vakalar bildirilmiştir 5
Tanı Zorlukları ve Epidemiyolojik İzlem
Vakaların %50'sinden fazlasında patojen tanımlanamadığı bildirilmektedir 5:
- Standart vaka tanımlarının geliştirilmesi epidemiyolojik sürveyans için kritiktir 5
- Ensefalit ve ensefalopati arasındaki klinik örtüşme tanımlamayı zorlaştırmaktadır 5
- Yeni nesil sekanslama (NGS) gibi yeni teknolojiler, daha önce şüphelenilmeyen organizmaların tanımlanmasını sağlamaktadır 1
Prognostik Faktörler
- Spesifik etiyolojik ajanın tanımlanması prognoz, potansiyel profilaksi ve halk sağlığı müdahaleleri için kritiktir 1
- Asikovir tedavisi HSV ensefalitinde sonuçları önemli ölçüde iyileştirmiştir 1
- Hastaneye yatıştan 48 saat sonrasına kadar tedavide gecikmeler daha kötü prognozla ilişkilidir 1
- Tanı ve tedavideki gecikmeler nörolojik gelişim için yıkıcı sonuçlara yol açabilir 4