Asiklovir ile Eş Zamanlı Sıvı Verilmesi Böbrek Fonksiyonunu Korur
İntravenöz asiklovir tedavisi sırasında yeterli hidrasyon sağlanması, böbrek toksisitesi riskini önemli ölçüde azaltır ve mutlaka uygulanmalıdır. 1, 2, 3
Asiklovir ile İlişkili Böbrek Hasarının Mekanizması
Asiklovir, böbrek tübüllerinde kristal çökmesine neden olarak obstrüktif nefropati geliştirebilir 1, 3, 4. Bu geri dönüşümlü nefropati tipik olarak intravenöz tedavinin 4. gününden sonra ortaya çıkar ve hastaların %20'sine kadar etkileyebilir 1, 2.
Kristal oluşumu, serbest asiklovirin maksimum çözünürlüğü (37°C'de suda 2.5 mg/mL) aşıldığında veya ilaç bolus enjeksiyon ile verildiğinde meydana gelir 3.
Sıvı Tedavisinin Koruyucu Etkisi
Klinik Kanıtlar
- Yavaş infüzyon ve yeterli hidrasyon ile aynı dozda bile böbrek hasarı riski önemli ölçüde azalır 4
- Bir kalite iyileştirme çalışmasında, asiklovir dozunun verildiği sıvı hacminin artırılması (100 mL'den 250 mL'ye) anlamlı şekilde daha iyi sonuçlar sağlamıştır 5
- Günde en az 1.5 litre su ile yeterli hidrasyon sağlanması önerilmektedir 6, 2
Uygulama Protokolü
Asiklovir infüzyonu mutlaka şu şekilde yapılmalıdır:
- En az 1 saat süreyle yavaş infüzyon - hızlı IV bolus kesinlikle yapılmamalıdır 6, 2, 3, 4
- Yeterli hidrasyon sağlanmalı - günlük en az 1.5 litre sıvı verilmelidir 6, 2
- Her doz en az 100-250 mL sıvı içinde seyreltilmelidir 5
Risk Faktörleri ve Önlemler
Yüksek Riskli Durumlar
Aşağıdaki durumlarda nefrotoksisite riski belirgin şekilde artar:
- İleri yaş - her yıl için risk artar (OR 1.04) 7
- Önceden var olan böbrek yetmezliği - doz ayarlaması zorunludur 1, 2, 3
- Dehidrasyon 3, 4
- Eş zamanlı nefrotoksik ilaç kullanımı - özellikle vankomisin (OR 5.96) 7
- Uzun tedavi süresi - her gün için risk artar (OR 1.19) 7
Böbrek Fonksiyonuna Göre Doz Ayarlaması
Böbrek yetmezliği varlığında doz mutlaka azaltılmalıdır 6, 2, 3:
| Kreatinin Klirensi | İntravenöz Doz |
|---|---|
| 25-50 mL/dk | 5-10 mg/kg her 12 saatte bir |
| 10-24 mL/dk | 5-10 mg/kg her 24 saatte bir |
| <10 mL/dk | 2.5-5 mg/kg her 24 saatte bir |
| Hemodiyaliz | 2.5-5 mg/kg her 24 saatte bir, diyaliz sonrası verilmeli |
Monitörizasyon
Böbrek fonksiyonları tedavi öncesi ve tedavi sırasında düzenli olarak izlenmelidir:
- Tedavi başlamadan önce kreatinin klirensi hesaplanmalıdır 6, 3
- Tedavi sırasında periyodik böbrek fonksiyon testleri yapılmalıdır 2, 8
- Özellikle yaşlı hastalarda ve vankomisin gibi nefrotoksik ilaçlarla birlikte kullanımda sık monitörizasyon gereklidir 7
Klinik Sonuçlar
Uygun önlemler alınmadığında:
- Hastaların %1.5'inde renal replasman tedavisi gerekebilir 7
- Akut böbrek yetmezliği gelişen hastaların %4.5'i aynı hastane yatışı sırasında kaybedilebilir 7
- Ancak asiklovir kesilmesi ve hidrasyon ile böbrek fonksiyonları genellikle 1 hafta içinde normale döner 9, 10
Özel Durumlar
Herpes ensefaliti tedavisinde sıvı kısıtlaması gereken hastalarda özel dikkat gereklidir 4. Bu hastalarda nefrotoksisite riski ile beyin ödemi riski arasında denge kurulmalı, ancak yine de mümkün olan en iyi hidrasyon sağlanmalıdır 3, 4.