What is the most convenient prognostic tool to use in the emergency department for a patient presenting with acute pancreatitis?

Công cụ tiên lượng thuận tiện nhất cho viêm tụy cấp tại khoa cấp cứu

Điểm BISAP (Bedside Index of Severity in Acute Pancreatitis) là công cụ tiên lượng thuận tiện nhất để sử dụng tại khoa cấp cứu vì tính đơn giản và khả năng dự đoán chính xác mức độ nghiêm trọng, suy tạng và tử vong trong vòng 24 giờ đầu nhập viện. 1

Tại sao chọn BISAP?

BISAP vượt trội hơn các hệ thống chấm điểm khác về tính thực tiễn tại cấp cứu vì có thể tính toán ngay tại giường bệnh trong 24 giờ đầu, trong khi các hệ thống khác như Ranson và Glasgow cần 48 giờ mới hoàn thành. 1, 2

Độ chính xác của BISAP:

• Dự đoán viêm tụy cấp nặng: AUC 0.80-0.875, tương đương với APACHE-II (0.88-0.891) nhưng đơn giản hơn nhiều 3, 4
• Dự đoán suy tạng: AUC 0.906-0.93, cao nhất trong tất cả các hệ thống chấm điểm 3, 4
• Dự đoán tử vong: AUC 0.74-0.86, tương đương Ranson và APACHE-II 3, 4
• Giá trị dự đoán âm (NPV) cao: 94.99%, rất hữu ích để loại trừ bệnh nặng 5

Cách tính điểm BISAP (trong 24 giờ đầu)

BISAP đánh giá 5 thông số đơn giản, mỗi thông số 1 điểm: 2, 6

• BUN (Blood Urea Nitrogen) >25 mg/dl
• Impaired mental status (Rối loạn ý thức)
• SIRS (Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống)
• Age >60 tuổi
• Pleural effusion (Tràn dịch màng phổi trên X-quang)

Ngưỡng cắt quan trọng:

• BISAP ≥2: Ngưỡng có ý nghĩa thống kê cho viêm tụy cấp nặng, suy tạng và tử vong 4, 7
• BISAP ≥3: Độ nhạy 79.79%, độ đặc hiệu 91.57% cho viêm tụy cấp nặng 5

So sánh với các công cụ khác

APACHE-II:

• Độ chính xác tương đương BISAP nhưng phức tạp hơn nhiều để tính toán tại cấp cứu 1, 2
• Có thể dùng để theo dõi hàng ngày sau khi đã nhập viện 2, 6
• APACHE-II ≥8 chỉ định viêm tụy cấp nặng 6

Ranson và Glasgow:

• Cần 48 giờ mới hoàn thành, mất thời gian quý báu 2, 6
• Độ chính xác tương đương hoặc thấp hơn BISAP 3, 8
• Giá trị dự đoán dương thấp (PPV chỉ 28.6-49% cho Ranson) 2

CRP (C-Reactive Protein):

• CRP ≥150 mg/l vào ngày 3 có giá trị tiên lượng 1
• Nhược điểm: Đạt đỉnh sau 48-72 giờ, không hữu ích trong 24 giờ đầu 1
• AUC chỉ 0.69-0.755, thấp hơn BISAP 3, 4

Thuật toán tiên lượng tại cấp cứu

Trong 24 giờ đầu nhập viện:

1. Tính điểm BISAP ngay lập tức - đây là ưu tiên hàng đầu 2, 6
2. Đánh giá lâm sàng suy tạng (phổi, tuần hoàn, thận) 1
3. Đo CRP ban đầu (để theo dõi sau) 2
4. Đánh giá béo phì (BMI) 1

Sau 48 giờ:

• Xem xét tính Ranson hoặc Glasgow nếu BISAP không rõ ràng 6
• Đo CRP ngày 3 (≥150 mg/l = nặng) 1
• Dùng APACHE-II để theo dõi hàng ngày ở bệnh nhân nặng 2, 6

Ngày 3-10:

• CT có cản quang với CT Severity Index (CTSI) cho tất cả bệnh nhân dự đoán nặng 2, 6
• Đánh giá mức độ hoại tử tụy và tụ dịch quanh tụy 6

Cảnh báo quan trọng

• Đừng chỉ dựa vào đánh giá lâm sàng đơn thuần - sẽ phân loại sai khoảng 50% bệnh nhân 2
• Đừng chờ 48 giờ để bắt đầu xử trí tích cực ở bệnh nhân có BISAP cao 2
• Sự hiện diện của suy tạng lâm sàng luôn chỉ định cơn viêm tụy nặng, bất kể điểm số 1, 2
• Procalcitonin (PCT) có độ chính xác tương đương BISAP (AUC 0.94) nhưng ít sẵn có hơn tại cấp cứu 3

Ưu điểm vượt trội của BISAP trong thực hành lâm sàng

• Đơn giản, nhanh chóng - có thể tính trong vài phút tại giường bệnh 1, 2
• Không cần chờ đợi - hoàn thành trong 24 giờ đầu 2, 6
• Độ chính xác cao - tương đương các hệ thống phức tạp hơn 1, 3
• Dự đoán suy tạng xuất sắc - AUC 0.93, cao nhất trong tất cả các công cụ 4