Takviyeler WOREE Sendromlu Çocuklarda Beyin Mekanizmalarını Canlandırmak İçin Kullanılabilir mi?
WOREE sendromu gibi ciddi nörolojik hastalıklarda L-Karnitin, DHA ve CoQ10 gibi takviyeler beyin mekanizmalarını canlandırmak için önerilmemektedir, çünkü bu takviyeler bilişsel gerilemeyi düzeltmek veya önlemek için etkili değildir ve hastalığın temel patolojisini değiştirmez.
Mevcut Kılavuz Önerileri
Omega-3 Yağ Asitleri (DHA)
- ESPEN demans kılavuzları, demans hastalarında bilişsel bozukluğun düzeltilmesi veya daha fazla bilişsel gerilemenin önlenmesi için omega-3 yağ asidi takviyelerinin kullanılmasını önermemektedir (yüksek kanıt derecesi ile) 1
- Demans hastalarında yapılan 3 randomize kontrollü çalışmada (611 katılımcı) DHA ve EPA kombinasyonunun biliş üzerinde hiçbir etkisi bulunamamıştır 1
- Bu takviyeler güvenli ve tolere edilebilir olsa da, nörodejeneratif hastalıklarda terapötik fayda göstermemişlerdir 1
Koenzim Q10 (CoQ10)
- ESPEN mikrobesin kılavuzları, CoQ10 takviyelerinin çeşitli durumlarda yapılan çalışmalarda genel olarak çok az fayda sağladığını belirtmektedir 1
- CoQ10'un nöroprotektif özellikleri teorik olarak mevcut olsa da (glutamat salınımının inhibisyonu ve kalsiyum akışı), klinik çalışmalar Parkinson ve ALS gibi nörodejeneratif hastalıklarda fayda gösterememiştir 1
- Primer mitokondriyal hastalıklar bu kılavuzun kapsamı dışındadır ve WOREE sendromu primer bir mitokondriyal hastalık değildir 1
L-Karnitin
- Karnitin sağlıklı çocuklarda rutin takviye olarak önerilmemektedir ve sadece kanıtlanmış karnitin eksikliği durumlarında endikedir 2
- ESPEN, karnitinin esansiyel bir besin maddesi olmadığını ve enteral veya parenteral beslenmede rutin olarak eklenmesini destekleyecek yeterli kanıt bulunmadığını açıkça belirtmektedir 2
- Epilepsi hastalarında karnitin eksikliği (%15-30 vakada) görülebilir, ancak çoğu hasta asemptomatiktir 3
WOREE Sendromu Bağlamında Özel Değerlendirme
Hastalığın Doğası
- WOREE sendromu, WWOX genindeki mutasyonlardan kaynaklanan, ilaca dirençli nöbetler ve ciddi psikomotor gelişimsel gecikmelerle karakterize erken infantil epileptik ensefalopatidir 4
- Nöronal WWOX eksikliği beyin hipereksitabilite, intraktabl epilepsi, ataksi ve hipomiyelinizasyona neden olur 5
- Hastalık genellikle 2-4 yaşlarında erken ölümle sonuçlanır 5
Takviye Kullanımının Mantığı ve Sınırlamaları
- Bu takviyeler hastalığın temel genetik defektini düzeltmez ve beyin atrofisini veya gelişimsel gecikmeyi tersine çevirmez
- Karnitin takviyesi epilepsi hastalarında sadece belirli risk gruplarında düşünülmelidir: valproik asit (VPA) kaynaklı hepatotoksisite, VPA aşırı dozajı, primer karnitin taşıyıcı defekti veya semptomatik VPA ilişkili hiperamonyemi 3
- L-karnitin takviyesinin VPA tedavisi alan hastalarda nöbet indüksiyonuna yol açtığına dair literatürde hiçbir kanıt yoktur 6
Klinik Yaklaşım Algoritması
1. Öncelikle Değerlendirilmesi Gerekenler
- Spesifik besin eksikliklerinin varlığı (malabsorbsiyon, metabolik bozukluklar veya artmış atılım nedeniyle) 1
- Antiepileptik ilaç kullanımı ve potansiyel karnitin eksikliği risk faktörleri 3
- Plazma serbest karnitin düzeyi <20 μmol/L ise karnitin eksikliği tanısı konur 3
2. Takviye Endikasyonları (Sadece Kanıtlanmış Eksiklikte)
- Karnitin takviyesi sadece şu durumlarda endikedir:
3. Dikkat Edilmesi Gereken Yan Etkiler
- L-karnitin (yaklaşık 3 g/gün dozunda): bulantı, kusma, karın krampları, ishal ve "balık" kokusu 2
- CoQ10: minimal gastrointestinal yan etkiler, ancak genel olarak güvenli 1
- DHA/omega-3: yüksek güvenlik ve tolere edilebilirlik profili 1
Önemli Uyarılar
- Besin takviyeleri, WOREE sendromu gibi ciddi genetik nörodejeneratif hastalıklarda hastalık modifiye edici tedavi değildir 1
- Takviyeler sadece kanıtlanmış spesifik besin eksikliklerinde kullanılmalıdır, aksi takdirde dengeli diyet yoluyla tüm esansiyel besinlerin sağlanması önerilir 1
- Yüksek doz takviyelerin potansiyel toksik etkileri göz önünde bulundurulmalıdır 1
- WOREE sendromunda asıl tedavi odağı antiepileptik ilaç optimizasyonu, destekleyici bakım ve yaşam kalitesinin iyileştirilmesi olmalıdır 4