Penetran Batına Nafiz Olan Bıçaklanmaya Yaklaşım
Hemodinamik olarak stabil ve peritonit bulguları olmayan bıçak yaralanmalı hastalar, deneyimli merkezlerde lokal yara eksplorasyonu (LWE) ve seri klinik muayenelerle non-operatif yönetilebilir; ancak hemodinamik instabilite, jeneralize peritonit veya eviserasyon varlığında acil laparotomi gereklidir. 1
İlk Değerlendirme ve Acil Laparotomi Endikasyonları
Acil laparotomi gerektiren mutlak endikasyonlar: 2, 3
- Hemodinamik instabilite (şok bulguları)
- Jeneralize peritonit
- Eviserasyon
- Serbest hava veya kontrast ekstravazasyonu gibi BT'de "hard sign" bulguları 1
Bu bulgulardan herhangi biri varsa, hasta derhal ameliyathaneye alınmalıdır.
Stabil Hastalarda Algoritmik Yaklaşım
1. Lokal Yara Eksplorasyonu (LWE)
Anterior abdominal bıçak yaralanmalarında ilk adım LWE'dir. 1
- Anterior fasya geçilmemişse: Hasta güvenle taburcu edilebilir (diğer yaralanmalar yoksa) 1
- Periton geçilmişse: Non-operatif yönetim (NOM) hala mümkündür, ancak daha yüksek klinik şüphe ve daha düşük müdahale eşiği gereklidir 1
Önemli uyarı: LWE'nin sensitivitesi klinisyen deneyimine bağlıdır ve küçük bıçak yaralarında yalancı negatif olasılığı vardır 1
2. BT Görüntüleme Kararı
BT kullanımı yaralanmanın lokalizasyonuna göre değişir: 1
- Posterior veya flank yaralanmaları: BT şarttır - retroperitoneal organlar ve kolon hasarını değerlendirmek için klinik muayene yetersizdir 1
- Anterior yaralanmalar: Daha kolay klinik değerlendirme yapılabilir, BT'ye daha az güvenilmelidir 1
- BT sensitivitesi: Bıçak yaralanmalarında bağırsak hasarı için %80'dir 1
Kritik nokta: Negatif BT tek başına taburcu etme kriteri olarak kullanılmamalıdır, ancak tanjansiyel ve ekstraperitoneal yara traktı doğrulanmışsa bu mümkündür 1
3. Non-Operatif Yönetim (NOM) Kriterleri
NOM sadece aşağıdaki kaynakların mevcut olduğu özelleşmiş merkezlerde uygulanabilir: 1
- Deneyimli klinisyenler tarafından yapılan seri klinik muayeneler
- Vital bulgu monitörizasyonu
- Ameliyathaneye hızlı erişim
- Gerekirse yoğun bakım yatışı
NOM için mutlak gereksinimler: 1
- En az 48 saat tutarlı uzmanlar veya konsültanlar tarafından yapılan seri klinik muayeneler
- Vital bulgu monitörizasyonu
- Seri inflamatuar marker takibi
4. Cerrahi Müdahale Tetikleyicileri (NOM Sırasında)
Aşağıdaki bulgulardan herhangi biri cerrahi eksplorasyonu tetiklemelidir: 1
- Hemoglobin konsantrasyonunda bazalden ≥2 g/dL azalma (penetran abdominal yara dışında açıklama yoksa) 1
- Vital bulgularda kötüleşme
- Klinik muayenede kötüleşme
Laparoskopi ve Diagnostik Peritoneal Lavaj Rolü
BT'de bağırsak hasarının "hard sign"ları yoksa: 1
- LWE veya tarama laparoskopisi peritoneal penetrasyonu araştırmak için kullanılabilir
- Peritoneal penetrasyon yoksa hastalar güvenle taburcu edilebilir 1
Anterior penetran abdominal travmada laparoskopi, BT'ye göre daha güvenli bir alternatif olarak ortaya çıkmaktadır. 1
Yaygın Tuzaklar ve Nasıl Kaçınılır
- Küçük yaralanmaları hafife almak: Dış görünüm iç yaralanma şiddetini tahmin etmez
- Sadece negatif BT'ye güvenmek: Bağırsak yaralanmalarında BT güvenilmez olabilir 4
- Yetersiz gözlem süresi: En az 48 saat gereklidir 1
- Deneyimsiz merkezlerde NOM denemek: Kaynaklar ve deneyim kritiktir 1