When are serological tests (blood tests that detect antibodies or antigens) indicated for diagnosis and management of suspected infectious or autoimmune diseases?

Serolojik Testler: Tanı ve Yönetimde Endikasyonlar

Genel Prensipler

Serolojik testler, enfeksiyöz veya otoimmün hastalıkların tanısında ikincil tanı yöntemi olarak kullanılmalı ve kesin tanı testleri (mikroskopi, kültür, moleküler testler) yapılamadığında veya negatif sonuç verdiğinde tercih edilmelidir. 1

Serolojik Testlerin Temel Sınırlamaları

• Tek başına tanı testi olarak kullanılmamalıdır - özellikle immün yetmezlikli hastalarda antikor yanıtı zayıf veya tespit edilemez düzeyde olabilir 1
• Tedavi yanıtını değerlendirmek için kullanılamaz - antikorlar başarılı tedaviden yıllar sonra bile tespit edilebilir 1
• Test hassasiyeti ve özgüllüğü kullanılan antijene, platforma ve hasta faktörlerine bağlı olarak değişir 1

Enfeksiyön Hastalıklarında Endikasyonlar

Visseral Leishmaniasis (VL)

Serolojik testler, şüpheli VL hastalarında kesin tanı testleri yapılamadığında veya negatif sonuç verdiğinde önerilir: 1

• rK39 dipstick testi (Kalazar Detect) FDA onaylı bir testtir ve HIV/AIDS olmayan semptomatik VL hastalarında %94 duyarlılık ve %91 özgüllük gösterir 1
• Kritik Uyarı: HIV/AIDS koenfeksiyonu olan hastalarda duyarlılık %51-84'e düşer 1
• Solid organ nakli alıcılarında ve TNF-α antagonisti kullanan hastalarda duyarlılık azalmamış görünmektedir 1

Kutanöz Leishmaniasis (CL)

Serolojik testler CL tanısında önerilmez - mevcut serolojik testler ne yeterince duyarlı ne de özgüldür 1

• CL hastalarında (özellikle OWCL) rK39 dipstick duyarlılığı sadece %10.2'dir 1
• L. braziliensis endemik bölgesinde doğrulanmış 242 CL hastasının hiçbiri pozitif test vermemiştir 1

Viral Ensefalit

PCR testleri birinci seçenek olmalı, serolojik testler belirli durumlarda yardımcı olabilir: 1

• HSV ensefalitinde hastalığın 10-14. gününden sonra alınan BOS örneklerinde HSV-spesifik IgG antikor testi yapılmalıdır 1
• Flavivirüs ensefalitinde BOS'ta IgM antikor testi yapılmalıdır 1
• Akut ve konvalesan kan örnekleri EBV, arbovirüsler, Lyme hastalığı, kedi tırmığı hastalığı şüphesinde yardımcı tanı için alınmalıdır 1

Lyme Hastalığı

Serolojik testler yalnızca endemik bölgelerde maruziyet öyküsü olan ve klinik bulgular mevcut olan hastalarda yapılmalıdır: 1

• Kritik Pitfall: Düşük endemik bölgelerde pozitif prediktif değer sadece %10'dur 1
• İki aşamalı test protokolü (EIA ardından Western blot) önerilir 1
• Erken evrede serolojik testlerin duyarlılığı düşüktür 2
• Antikor varlığı geçmiş veya aktif enfeksiyonu gösterebilir, klinik korelasyon şarttır 2

Enfeksiyöz Diyare

Serolojik testler rutin olarak önerilmez, ancak belirli durumlarda yararlı olabilir: 1

• Post-diyare HUS'ta dışkı kültüründe Shiga toksin üreten organizma saptanmadığında STEC serolojisi (CDC'nin O157 ve O111 serogrupları için valide ettiği testler) yapılabilir 1
• Widal testi gibi serolojik testler enterik ateş tanısında kötü performans özellikleri nedeniyle kullanılmamalıdır 1
• Periferik kan sayımı ve diferansiyel sayım etiyoloji belirlemek için önerilmez ancak klinik olarak yararlı olabilir 1

Ani İşitme Kaybı (SSNHL)

Rutin serolojik test panelleri önerilmez - yalnızca hedeflenmiş testler yapılmalıdır: 1

• Lyme endemik bölgesinde seyahat öyküsü ve şüpheli cilt lezyonu olan hastalarda Lyme testi yapılmalıdır 1
• Risk faktörü olmayan hastalarda rutin laboratuvar testleri maliyet ve zarar ekler ancak fayda sağlamaz 1
• Yanlış pozitif sonuçlar gereksiz değerlendirme, medikal, psikolojik ve finansal maliyetlere yol açar 1

Otoimmün Hastalıklarda Endikasyonlar

İnterstisyel Akciğer Hastalığı (ILD) / İdiyopatik Pulmoner Fibrozis (IPF)

Yeni saptanan ILD'de bağ dokusu hastalıklarını dışlamak için rutin serolojik testler yapılmalıdır: 1

Temel Panel (çoğunluk panelist tarafından önerilen):

• CRP, eritrosit sedimentasyon hızı 1
• Antinükleer antikor (immunfloresan ile) 1
• Romatoid faktör 1
• Miyozit paneli 1
• Anti-siklik sitrülinlenmiş peptit 1

Detaylı Testler (semptom ve bulgulara göre):

• Kas enzimleri (kreatin fosfokinaz, miyoglobin, aldolaz) 1
• Antisentetaz antikorları (Jo-1 ve diğerleri) 1
• Anti-MDA5, anti-Mi-2, anti-NXP2, anti-TIF1-γ, anti-SRP, anti-HMGCR 1
• Skleroderma şüphesinde: anti-Scl-70/topoizomeraz-1, anti-sentromer, anti-RNA polimeraz III 1
• Sjögren sendromu şüphesinde: anti-SSA/Ro ve anti-SSB/La 1
• Vaskülit şüphesinde: anti-sitoplazmik antikorlar 1

Kritik Not: Hipersensitivite pnömonisi şüphesinde spesifik antijenlere karşı serum antikor testi standardize değildir ve duyarlılık/özgüllük bilinmemektedir, ancak bazı klinisyenler klinik öykü ile şüphelenilmeyen antijenleri tanımlamak için kullanır 1

ANA Pozitifliği Değerlendirmesi

ANA paterni spesifik antikor testlerini yönlendirmelidir: 3, 4

Nükleoler + Sentromer Patern:

• Limitli kutanöz sistemik skleroz ile güçlü ilişkilidir 4
• Anti-sentromer antikorları (CENP-A, B, C, F) testi yapılmalıdır 4
• Spesifik nükleoler antijenler (PM/Scl, U3-RNP, To/Th) test edilmelidir 4
• Anti-fibrillarin (U3-RNP) testi önerilir 4

Dense Fine Speckled (DFS) Patern:

• Anti-DFS70/LEDGF antikorları ile ilişkilidir 3
• Önemli: Bu patern tipik olarak sağlıklı bireylerde ve otoimmün olmayan durumlarda bulunur, sistemik otoimmün romatizmal hastalıkları dışlamak için yararlıdır 3
• Yüksek klinik şüphe varsa spesifik ENA testleri (anti-SSA/Ro, anti-SSB/La, anti-Sm, anti-RNP, anti-topoizomeraz-1) yapılmalıdır 3
• SLE şüphesinde anti-dsDNA antikor testi eklenmelidir 3

Diğer Speckled Paternler:

• Fine speckled: anti-SSA/Ro, anti-SSB/La, anti-topoizomeraz-1 (SLE, Sjögren, sistemik skleroz) 3
• Coarse speckled: anti-U1-SnRNP, anti-Sm (MCTD, SLE, sistemik skleroz) 3

Teknik Önemli Noktalar:

• HEp-2 hücreleri ANA tespiti için tercih edilen substrattır 4
• Otomatize yöntemlerle yanlış negatifler oluşabilir, IIFA referans standart olarak kalır 4
• Yetişkinlerde 1:160 optimal tarama dilüsyonudur, 1:40'ta klinik anlamlılık başlar 4
• Pediatrik hastalarda (<18 yaş) 1:20'de pozitiflik klinik olarak anlamlıdır 3

Sistemik Skleroz Değerlendirmesi

Anti-topoizomeraz I (Scl-70) pozitif hastalarda: 5

• İnterstisyel akciğer hastalığı sıklığı yüksektir 5
• Öykü, fizik muayene, akciğer grafisi, solunum fonksiyon testleri ve yüksek çözünürlüklü akciğer BT ile kapsamlı tarama gereklidir 5

Önemli Klinik Pitfall'lar

Test Öncesi Olasılık Değerlendirmesi

Maruziyet öyküsü serolojik test kararında en kritik faktördür: 1

• Endemik olmayan bölgelerde ve seyahat öyküsü olmayan hastalarda pozitif sonuçlar çok düşük tanısal değer taşır 1
• Yüksek özgüllüklü testler bile düşük test öncesi olasılıkta yanlış pozitif sonuç verebilir 1

İmmün Yetmezlikli Hastalar

Serolojik testlerin duyarlılığı immün yetmezlikli hastalarda belirgin şekilde azalır: 1

• HIV/AIDS koenfeksiyonunda antikor yanıtı zayıf veya tespit edilemez olabilir 1
• Bu hastalarda negatif serolojik test enfeksiyonu dışlamaz 1

Zamanlama

Serolojik testlerin duyarlılığı hastalık sürecine göre değişir: 1, 6

• Erken evrede (ilk hafta) duyarlılık %13.4-50.3 arasındadır 6
• Semptom başlangıcından en az 3 hafta sonra duyarlılık %69.9-98.9'a yükselir 6
• HSV ensefalitinde intratekal IgG sentezi normalde hastalığın 10-14. gününden sonra tespit edilir 1

Valide Olmayan Testler

Yalnızca valide edilmiş ve standardize testler kullanılmalıdır: 1

• Alternatif laboratuvarlar valide edilmemiş testler veya standart dışı yorumlama kriterleri kullanabilir 1
• Bir çalışmada alternatif test merkezinde sağlıklı kontrol hastalarında %58 yanlış pozitiflik oranı bildirilmiştir 1
• İdrar antijen testleri ve CD57 testleri gibi alternatif testler önerilmez 1