What are metabolic disorders and what are their causes?

Metabolik Bozukluklar ve Nedenleri

Metabolik bozukluklar, hücresel enerji üretim süreçlerindeki patolojik durumları ifade eder ve çeşitli nedenlerden kaynaklanabilir; bunlar arasında insülin eksikliği, glukoz toksisitesi, iskemi, sepsis ve özellikle kronik stres en önemli etiyolojik faktörlerdir. 1

Metabolik Bozukluk Tanımı

Metabolik bozukluklar (dismetabolizm), hücrenin enerji dengesinin negatif olduğu, kreatin fosfat/adenozin trifosfat oranının normalin altında olduğu ve indüklenebilir metabolik rezerv kapasitesinin azaldığı patolojik metabolik durumları tanımlar. 1

Diyabet, hiperglisemi ile karakterize en yaygın metabolik bozukluk olarak kabul edilir ve vücudun çeşitli organlarında uzun dönemli hasar, disfonksiyon ve yetmezliğe yol açar. 1

Metabolik Bozuklukların Temel Nedenleri

1. İnsülin Eksikliği veya Direnci

• İnsülin eksikliği: Tip 1 diyabette pankreas beta hücrelerinin otoimmün yıkımı sonucu gelişir ve hücrelerin glukoz alımını bozarak hiperglisemiye neden olur. 1
• İnsülin direnci: Hücrelerin insüline yanıtının azalması ile karakterizedir ve karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmasında anormalliklere yol açar. 1, 2

2. Kronik Stres - Merkezi Etiyolojik Faktör

Kronik stres, metabolik bozuklukların gelişiminde merkezi rol oynar ve bir kısır döngü oluşturur. 1

Kronik stres aşağıdaki patolojik sonuçlara yol açar:

• İnsülin direncinin gelişimi 1
• Sekonder hiperinsülinemi 1
• Hiperglisemi eğilimi ve diyabet gelişimi 1
• Kardiyovasküler risk faktörlerinin kalıcı yükselmesi (hemodinamik, inflamatuvar, lipidemik faktörler) 1
• Makroanjiyopati ve mikroanjiyopati gelişimi 1
• Doku perfüzyonunun bozulması ve iskemik kökenli doku dismetabolizmi 1

3. Altı Farklı Etiyolojik Tip

Reviews in Endocrine and Metabolic Disorders'a göre metabolik bozukluklar şu nedenlerle tetiklenebilir: 1

• İnsülin eksikliğine bağlı hiperglisemik dismetabolizm
• Glukoz toksisitesine bağlı hiperglisemik dismetabolizm
• Öglisemik dismetabolizm (normal kan şekeri seviyelerinde metabolik bozukluk)
• Toksik dismetabolizm (örneğin sepsis)
• İskemik/reperfüzyon kökenli dismetabolizm
• Kronik stres aracılı dismetabolizm (metabolik yeniden şekillenme)

4. Kronik Organ Hastalıkları

Herhangi bir vital organın kronik hastalık durumu kaçınılmaz olarak diyabet gelişimine yol açar: 1

• Miyokard enfarktüsü
• Kronik kalp yetmezliği
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
• Kronik böbrek ve karaciğer hastalığı
• Polikistik over hastalığı

Bu durumların ortak paydası kronik strestir. 1

5. Metabolik Sendrom Bileşenleri

American Heart Association'a göre metabolik sendrom, aşağıdaki 5 kriterden en az 3'ünün bulunması ile tanımlanır: 1, 3

• Artmış bel çevresi: Erkeklerde ≥102 cm, kadınlarda ≥88 cm 3
• Yüksek trigliserid: ≥1.7 mmol/L (150 mg/dL) 3
• Düşük HDL kolesterol: Erkeklerde <1.03 mmol/L (<40 mg/dL), kadınlarda <1.29 mmol/L (<50 mg/dL) 3
• Yüksek kan basıncı: Sistolik ≥130 mmHg ve/veya diyastolik ≥85 mmHg 3
• Yüksek açlık glukozu: ≥5.6 mmol/L (100 mg/dL) 3

6. Yaşam Tarzı Faktörleri

• Kronik stres (hem somatik hem de psikososyal) 1
• Yetersiz egzersiz 4, 5
• Aşırı beslenme - hücreleri ve organları doyurucu seviyelerde şeker ve yağ ile doldurarak glukotoksisite ve lipotoksisiteye yol açar 6
• Sedanter yaşam tarzı 6

7. Hücresel Stres Mekanizmaları

• Mitokondriyal stres ve reaktif oksijen türleri (ROS): Etkisiz serbest yağ asidi yanması sonucu toksik yağ asidi ürünleri birikir ve lipotoksisite gelişir 1, 7
• Endoplazmik retikulum stresi: Metabolik bozukluklarda hücresel stres ve inflamasyona katkıda bulunur 6
• Malonyl koenzim-A'nın artmış aktivitesi: Hücre içi trigliserid sentezini artırır 1

Önemli Klinik Noktalar

• Kronik hiperglisemi hem bir belirteç hem de dismetabolizmin tetikleyicisi olarak aynı anda işlev görür. 1
• Öglisemi her zaman ömetabolizm ile ilişkili değildir - normal kan şekeri seviyeleri metabolik bozukluğu dışlamaz. 1
• Metabolik sendromlu hastalar 5-10 yıl içinde kardiyovasküler hastalık geliştirme riski 2 kat, tip 2 diyabet geliştirme riski 5 kat artmıştır. 1, 3
• Kronik organ hastalıklarında diyabet prevalansının artması, kronik stresin merkezi rolünü vurgular. 1

Risk Faktörleri ve İlişkili Durumlar

American Heart Association'a göre metabolik sendrom ile ilişkili geniş bir morbidite yelpazesi vardır: 1

• Obezite
• Tip 2 diyabet
• Hipertansiyon
• Alzheimer hastalığı
• Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı
• Artmış malignite riski