Prognoz Herpes Ensefaliti
Genel Prognoz
Herpes ensefaliti tedavi edilse bile ciddi mortalite ve morbidite ile seyreden ağır bir hastalıktır; asiklovir tedavisi ile 12 aylık mortalite %25-28'dir ve hayatta kalanların %20-60'ında kalıcı nörolojik sekel gelişir. 1, 2
Mortalite Oranları
- Tedavi ile mortalite: Asiklovir tedavisi alan hastalarda 12 aylık mortalite %25-28'dir 1, 3
- Tedavisiz mortalite: Antiviral tedavi olmadan mortalite %70'in üzerindedir 4, 5
- Erken tedavi ile mortalite: Semptom başlangıcından sonraki ilk 4 gün içinde tedavi başlanırsa mortalite %8'e düşer 1, 2
- Geç tedavi ile mortalite: Tedavi 4 günden sonra başlanırsa mortalite %28'e yükselir 1, 2
Prognozu Belirleyen Faktörler
Tedavi Zamanlaması (En Önemli Modifiye Edilebilir Faktör)
- Hastaneye yatıştan sonra >2 gün gecikme: Kötü prognozla bağımsız olarak ilişkilidir 2, 6
- İlk 6 saat içinde tedavi: Kılavuzlar hastaneye yatıştan sonraki ilk 6 saat içinde asiklovir başlanmasını önerir 4, 2
- Erken tedavinin önemi: Erken antiviral tedavi başlanması prognozu iyileştiren tek modifiye edilebilir parametredir 6
Yaş
- İleri yaş (≥30 yaş): Kötü sonuçlarla ilişkilidir 2
- Genç hastalar (<30 yaş): Daha iyi prognoza sahiptir 3
Başvuru Anındaki Klinik Durum
- Glasgow koma skoru <6: Kötü sonuçlarla ilişkilidir 2
- SAPS II skoru ≥27: Kötü prognozla bağımsız olarak ilişkilidir 6
- Koma veya bilinç bozukluğu olmayan hastalar: %65 oranında normale dönüş gösterebilir 5
Nörolojik Sekel ve Fonksiyonel Sonuçlar
Hayatta Kalanlarda Sekel Oranları
- Kalıcı nörolojik sekel: Hayatta kalanların %20-60'ında gelişir 1
- Normal veya hafif sekel: Asiklovir ile tedavi edilen hastaların %32'si normal fonksiyon gösterir veya sadece hafif sekellere sahiptir (örn. azalmış dikkat süresi) 3
- Ağır özürlülük: Hastaların %20'sinde ağır özürlülük gelişir 6
Spesifik Nörolojik Komplikasyonlar
- Bellek defisitleri ve nöropsikiyatrik sekel: Temporal lob ve limbik yapılardaki hasara bağlı olarak gelişir 1
- Temporal lob nöbetleri: Enfeksiyonun anatomik dağılımının doğrudan sonucu olarak nispeten sıktır 1
Prognozu İyileştirme Stratejileri
Kritik Zaman Pencereleri
- İlk 4 gün: Bu süre içinde tedavi başlanması mortaliteyi %28'den %8'e düşürür 1, 2
- İlk 6 saat: Hastaneye yatıştan sonraki ilk 6 saat içinde asiklovir başlanmalıdır 4, 2
- 48 saatten fazla gecikme: Hastaneye yatıştan tedavi başlangıcına kadar 48 saatten fazla gecikme kötü sonuçlarla ilişkilidir 4
Tedavi Protokolü
- Asiklovir dozu: 10 mg/kg IV her 8 saatte bir 4, 1, 3
- Tedavi süresi: Konfirme HSE vakalarında 14-21 gün 1, 2
- Empirik tedavi: BOS ve/veya görüntüleme bulguları viral ensefalit düşündürüyorsa veya bu sonuçlar bekleniyorsa ilk 6 saat içinde başlanmalıdır 4, 1
Sık Karşılaşılan Tuzaklar
- Tanıda gecikme: HSE'nin ayırıcı tanıda düşünülmemesi en sık gecikme nedenidir 7
- Konfirmasyon testlerini bekleme: Görüntüleme veya laboratuvar konfirmasyonu beklenirken tedavinin geciktirilmesi artmış mortalite ve morbidite ile ilişkilidir 1
- Tek negatif BOS PCR'ye güvenme: Özellikle semptom başlangıcından sonraki ilk 72 saat içinde veya hastalığın geç döneminde yalancı negatifler oluşabilir 1