EBV Pozitif Hastada İstenmesi Gereken Tahliller
EBV pozitif bir hastada, hastanın immün durumuna göre farklı laboratuvar testleri istenmelidir: immünkompetan hastalarda tam kan sayımı ve EBV-spesifik antikor paneli yeterli iken, immünsüprese hastalarda kantitatif EBV DNA viral yük testi mutlaka eklenmelidir. 1
İmmünkompetan Hastalarda Temel Testler
İlk Basamak Laboratuvar Testleri
Tam kan sayımı ve lökosit formülü: Lenfosit sayısı <4,000/mm³ ise EBV enfeksiyonu olası değildir. 2 Atipik lenfosit artışı EBV ile ilişkili mononükleozun karakteristik bulgusudur. 1
Heterofil antikor testi (Monospot): İlk tanı testi olarak önerilir, %71-90 doğruluk oranına sahiptir. 2 Ancak hastalığın ilk haftasında %25 yanlış negatiflik oranı vardır. 2, 3
Heterofil Antikor Testi Negatif Ancak Klinik Şüphe Devam Ediyorsa
EBV-spesifik antikor paneli istenmelidir: 1
- VCA IgM (viral kapsid antijeni IgM)
- VCA IgG (viral kapsid antijeni IgG)
- EBNA antikorları (Epstein-Barr nükleer antijen)
Test yorumlama algoritması: 1
- VCA IgM pozitif + EBNA negatif = Yakın zamanlı primer EBV enfeksiyonu
- EBNA pozitif = Enfeksiyon 6 haftadan önce geçirilmiş, mevcut semptomların nedeni EBV değildir
- VCA IgG pozitif + EBNA pozitif = Geçirilmiş enfeksiyon
Özel Durumlar
4 yaş altı çocuklarda: Heterofil antikor testleri düşük sensitiviteye sahiptir, direkt EBV-spesifik seroloji istenmelidir. 1, 3
10 yaş altı çocuklarda: Heterofil antikor testlerinde yanlış negatiflik oranı daha yüksektir, EBV-spesifik antikor testi daha önemlidir. 1
İmmünsüprese Hastalarda Ek Testler
Yüksek Riskli Hasta Grupları
İmmünsüprese hastalar şunları içerir: transplant alıcıları, HIV enfeksiyonu olanlar, konjenital immün yetmezlikler, hematolojik maligniteler ve ileri immünsüpresif tedavi alanlar. 1
Zorunlu Testler
Kantitatif EBV DNA viral yük testi (NAAT ile): Periferik kanda ölçülmelidir, serolojiye tek başına güvenilmemelidir. 1 Periferik kan mononükleer hücrelerinde >10^2.5 kopya/mg DNA aktif enfeksiyonu gösterir. 1
Transplant hastalarında prospektif monitörizasyon: 4
- Transplantasyondan en geç 4 hafta sonra başlanmalı
- Yüksek riskli EBV PCR-negatif hastalarda haftada bir test yapılmalı
- En az 4 ay sürdürülmeli
- Artan EBV DNA-emi durumunda daha sık örnekleme düşünülmeli
Pretransplant Değerlendirme
Tüm transplant hastaları ve donörleri transplantasyon öncesi EBV antikorları için test edilmelidir. 4
Risk profili belirleme: 4
- EBV seronegatif alıcılar: İlk 1 yıl boyunca ayda en az bir kez EBV viral yük ölçümü
- 1 yaş altı tüm çocuklar serolojik durumlarına bakılmaksızın seronegatif kabul edilmeli
Komplikasyon Şüphesinde İstenmesi Gereken Testler
EBV İlişkili Lenfoproliferatif Hastalık (PTLD) Şüphesinde
Doku biyopsisi: Kesin tanı için altın standarttır. 4
Histopatolojik inceleme: 4
- In situ hibridizasyon ile EBER (EBV-encoded RNA) tespiti
- Viral antijen tespiti
- Hücre kökeni belirlenmesi (B, T, NK hücre)
Görüntüleme: PET-CT veya CT ile hastalık yaygınlığının belirlenmesi. 4 Ekstranodal hastalıkta PET-CT tercih edilir. 4
Kronik Aktif EBV Enfeksiyonu (CAEBV) Şüphesinde
Olağandışı antikor paternleri: 4, 1
- Belirgin yüksek anti-VCA (≥1:640)
- Belirgin yüksek anti-EA (≥1:160)
- VCA ve/veya EA'ya karşı pozitif IgA antikorları sıklıkla gösterilir
Etkilenen dokuda EBV tespiti: 4
- Kantitatif ve kalitatif PCR
- In situ hibridizasyon (EBER)
- İmmünfloresan (EBNA, LMP)
- Southern blotting (EBV klonalitesi dahil)
- Hedef hücrelerin belirlenmesi (B, T, NK hücre veya monosit/makrofaj)
Histopatolojik ve moleküler değerlendirme: 4
- Genel histopatoloji
- İmmünohistokimyasal boyama
- Kromozomal analiz
- Yeniden düzenlenme çalışmaları (immünoglobulin, T-hücre reseptörü)
Santral Sinir Sistemi Tutulumu Şüphesinde
BOS incelemesi: 1
- BOS PCR
- BOS serolojisi (VCA IgM/IgG ve EBNA)
- Her ikisi de yapılmalıdır
Özellikle immünsüprese hastalarda CNS lenfoma şüphesinde BOS anormallikleri değerlendirilirken EBV testi düşünülmelidir. 1
Örnekleme ve Zamanlama
Örnek Toplama Prensipleri
Serolojik testler için: Semptom başlangıcından sonra mümkün olan en kısa sürede serum örnekleri toplanmalıdır. 1
EBV DNA tespiti için uygun örnekler: 1
- Tam kan
- Periferik kan lenfositleri
- Plazma (EDTA tüpü, oda sıcaklığında, 2 saat içinde transport)
CNS tutulumu için: BOS steril tüpte toplanmalı ve 2 saat içinde oda sıcaklığında transport edilmelidir. 1
Test Tekrarı Zamanlaması
İlk Monospot negatif ancak klinik şüphe yüksekse: 7-10 gün sonra alınan serum örneğinde test tekrarlanabilir, bu zamanda heterofil antikorlar pozitif olma olasılığı daha yüksektir. 1
Aynı örnekte EBV-spesifik serolojik testler de yapılmalıdır. 1
Önemli Uyarılar ve Tuzaklar
Heterofil Antikor Testinin Sınırlılıkları
- Hastalığın ilk haftasında %25 yanlış negatiflik vardır. 2, 3
- 4 yaş altında kullanışlı değildir. 1, 3
- Diğer viral enfeksiyonlarda, otoimmün hastalıklarda ve hematolojik malignitelerde pozitif olabilir. 3
Seroloji Yorumlama Hataları
- EBNA antikorlarının %5-10 enfekte hastada bulunmaması test yorumlamasında dikkate alınmalıdır. 1
- İmmünsüprese hastalarda seroloji güvenilir olmayabilir, viral yük testi tercih edilmelidir. 1
Boğaz Sürüntüsü Kullanımı
- Boğaz sürüntüsünden EBV tespiti akut enfeksiyonu doğrulamaz, çünkü virüs enfeksiyondan haftalar-aylar sonra boğazda kalıcı olabilir. 1
NK/T-Hücreli Lenfoma Hastalarında
- EBV viral yük ölçümü tanı ve hastalık monitörizasyonunda önemlidir. 4
- EBV viremisinin normale dönmemesi persistan hastalığın dolaylı kanıtı olarak değerlendirilmelidir. 4
- Tedavi öncesi EBV DNA düzeyi yanıt ve sağkalım için iyi bir prediktördür. 4