Bezwzględne przeciwskazania do gastroskopii
Gastroskopia ma bardzo niewiele bezwzględnych przeciwwskazań – głównie obejmują one sytuacje, w których procedura stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia matki lub płodu w ciąży, oraz przypadki, gdy nie można zapewnić bezpieczeństwa drożności dróg oddechowych.
Bezwzględne przeciwskazania specyficzne dla ciąży
W kontekście ciąży, gastroskopia jest bezwzględnie przeciwwskazana w następujących sytuacjach 1:
- Oddzielenie łożyska (placental abruption)
- Zbliżający się poród (imminent birth)
- Pęknięcie błon płodowych (ruptured membranes)
- Choroba nadciśnieniowa ciąży (hypertensive disease of pregnancy)
Te przeciwwskazania wynikają z ryzyka hipoperfuzji łożyska i niedotlenienia płodu podczas sedacji, co może prowadzić do cierpienia płodowego i zgonu 1.
Względne przeciwwskazania wymagające szczególnej ostrożności
Chociaż nie są to bezwzględne przeciwwskazania, następujące sytuacje wymagają starannej oceny ryzyka i korzyści 1:
- Ciężkie zaburzenia krzepnięcia (INR >1.5, Quick <50%, płytki <50,000/mm³, PTT >450s) 2
- Obecność narządów pośrednich (wątroba, okrężnica) potwierdzona obrazowaniem 2
- Wyraźna rozsiana karcinomatoza otrzewnej 2
- Ciężki wodobrzusze 2
- Aktywne zapalenie otrzewnej 2
- Wyraźnie ograniczona długość życia 2
Pacjenci wysokiego ryzyka
Przed gastroskopią należy zidentyfikować czynniki ryzyka niekorzystnych zdarzeń 1. Pacjenci "wysokiego ryzyka" obejmują:
- Klasyfikacja ASA III-V (American Society of Anesthesiologists) 1
- Osoby w podeszłym wieku 1
- Choroby serca 1
- Choroby naczyń mózgowych 1
- Znacząca choroba płuc 1
- Niewydolność wątroby i żółtaczka 1
- Ostre krwawienie z przewodu pokarmowego 1
- Niedokrwistość 1
- Otyłość chorobliwa 1
- Wstrząs 1
Kluczowe środki bezpieczeństwa dla pacjentów wysokiego ryzyka
Dla pacjentów wysokiego ryzyka, którzy wymagają gastroskopii, należy wdrożyć następujące środki 1:
- Podawanie powietrza wzbogaconego w tlen przed i podczas endoskopii, co znacząco zmniejsza lub zapobiega niedotlenieniu 1
- Założenie kaniuli dożylnej podczas endoskopii 1
- Ciągłe monitorowanie kliniczne przez wykwalifikowaną pielęgniarkę przeszkoloną w technikach endoskopowych 1
- Pulsoksymetria jest zalecana 1
- Dostępność sprzętu reanimacyjnego i leków musi być zapewniona 1
- Dostępność specyficznych antagonistów dla benzodiazepin (flumazenil) i opioidów (naloksona) w nagłych przypadkach 1, 3
Uwagi dotyczące sedacji
Powikłania sercowo-oddechowe są odpowiedzialne za większość zgonów po endoskopii 1, 3. Dlatego 1:
- Dawki wszystkich leków powinny być utrzymywane na minimalnym poziomie niezbędnym do zapewnienia komfortu pacjenta 1
- Kombinacja benzodiazepin z opioidami prowadzi do zwiększonego ryzyka zdarzeń sercowo-oddechowych ze względu na synergistyczne, a nie tylko addytywne działanie 1
- Szczególną uwagę należy zwrócić na limity dawek u pacjentów w podeszłym wieku oraz z chorobami współistniejącymi, takimi jak niewydolność serca, nerek i wątroby 1
Specjalne sytuacje w ciąży
W przypadku ciąży 1:
- Rutynowe badania przesiewowe lub nadzorcze kolonoskopie powinny być odroczone do czasu po porodzie
- Nieplanowane, ale nieelektywne procedury endoskopowe można zazwyczaj odłożyć do czasu po pierwszym trymestrze
- Procedury elektywne powinny być opóźnione do czasu po porodzie
- Jeśli stan stanowi znaczące ryzyko dla matki lub wymagana jest pilna interwencja endoskopowa, gastroskopię można wykonać w każdym wieku ciążowym
- Po 20 tygodniu ciąży pacjentki nie powinny leżeć na plecach podczas procedury endoskopowej, aby uniknąć "zespołu hipotensji w pozycji leżącej na plecach" 1