Bańki (cupping) nie są zalecane jako metoda leczenia bólu mięśniowo-szkieletowego w oparciu o wytyczne medyczne oparte na dowodach
Żadne z głównych międzynarodowych wytycznych dotyczących leczenia schorzeń mięśniowo-szkieletowych nie zaleca stawiania baniek jako metody terapeutycznej. Wytyczne American College of Rheumatology (2020), EULAR (2018,2021) oraz European Union of Medical Specialists (2007) nie wymieniają cupping therapy jako zalecanej interwencji dla bólu mięśniowo-szkieletowego czy stanów zapalnych 1.
Co faktycznie zalecają wytyczne oparte na dowodach
Interwencje niefarmakologiczne pierwszego rzutu
- Ćwiczenia fizyczne i aktywność fizyczna wykazują jednolite pozytywne efekty na ból w zapaleniu stawów i chorobie zwyrodnieniowej stawów, w tym ćwiczenia aerobowe i treningi siłowe 1
- Edukacja pacjenta ma jednolity pozytywny wpływ na redukcję bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów biodra/kolana 1
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest warunkowo zalecana dla pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów kolana, biodra i/lub ręki 1
- Interwencje psychologiczne i społeczne wykazują jednolity pozytywny efekt na ból w reumatoidalnym zapaleniu stawów i chorobie zwyrodnieniowej 1
Pomoce ortopedyczne z udokumentowaną skutecznością
- Ortezy ręki są silnie zalecane dla pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu kciuka 1
- Ortezy kolana (szczególnie tulejki, elastyczne bandaże) wykazują małe, ale konsekwentne pozytywne efekty na ból w chorobie zwyrodnieniowej kolana 1
- Kinesiotaping jest warunkowo zalecany dla pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolana i/lub pierwszego stawu karpalno-metakarpalnego 1
Interwencje farmakologiczne
- NLPZ są zalecane jako leczenie pierwszego rzutu bólu i stanu zapalnego, z uwzględnieniem ryzyka sercowo-naczyniowego, żołądkowo-jelitowego i nerkowego 2
- Miejscowe kortykosteroidy mogą być rozważane przy uporczywym bólu pomimo leczenia NLPZ, z wstrzyknięciem skierowanym do miejsca zapalenia mięśniowo-szkieletowego 2
Dlaczego bańki nie są zalecane w wytycznych
Brak włączenia do systematycznych przeglądów
Mimo że wytyczne EULAR (2018) przeanalizowały 186 systematycznych przeglądów i metaanaliz dotyczących podejścia specjalistów zdrowia do leczenia bólu, cupping therapy nie został uwzględniony jako interwencja o udokumentowanej skuteczności 1.
Ograniczona jakość dowodów naukowych
Dostępne badania nad bańkami mają istotne ograniczenia:
- Badania są głównie opisowe (serie przypadków, badania kohortowe) bez randomizowanych kontrolowanych prób 3, 4, 5
- Niemożność zaślepienia uczestników co do zastosowanej interwencji ogranicza jakość dowodów 4
- Brak standaryzacji techniki i protokołów leczenia 5
- Mechanizmy działania nie są w pełni poznane 3, 4
Potencjalne działania niepożądane
Najczęstsze działania niepożądane występują na poziomie skóry:
- Niebieskawe okrągłe krwiaki po suchym stawianiu baniek 4
- Powikłania dermatologiczne wymagające ostrożności 3, 6
Algorytm postępowania oparty na dowodach
Krok 1: Rozpocznij od edukacji pacjenta i programu ćwiczeń fizycznych dostosowanych do konkretnego stawu (aerobowe, siłowe) 1
Krok 2: Dodaj NLPZ w najniższej skutecznej dawce na najkrótszy niezbędny czas, oceniając czynniki ryzyka żołądkowo-jelitowego i sercowo-naczyniowego 2
Krok 3: Rozważ CBT lub inne interwencje psychologiczne dla pacjentów z przewlekłym bólem 1
Krok 4: Zastosuj odpowiednie pomoce ortopedyczne w zależności od lokalizacji (ortezy, kinesiotaping) 1
Krok 5: Przy uporczywym bólu rozważ miejscowe wstrzyknięcia kortykosteroidów do miejsca zapalenia 2
Krok 6: W przypadkach opornych na leczenie rozważ zaawansowane terapie immunosupresyjne lub skierowanie do specjalisty 1
Kluczowe pułapki do uniknięcia
- Nie opieraj się wyłącznie na tradycyjnych metodach bez podstaw naukowych – priorytetem są interwencje z udokumentowaną skutecznością w randomizowanych badaniach kontrolowanych 1
- Nie ignoruj interwencji niefarmakologicznych – ćwiczenia i edukacja mają najsilniejszą i najbardziej jednolitą podstawę dowodową 1
- Nie stosuj długotrwale NLPZ bez oceny ryzyka – szczególnie u pacjentów >60 lat ze zwiększonym ryzykiem powikłań nerkowych, żołądkowo-jelitowych i sercowych 2, 7