Üst Solunum Yolu Enfeksiyonlarında Çocuk Hastaya Antibiyotik Tedavisi
Çoğu üst solunum yolu enfeksiyonu viral kökenlidir ve antibiyotik gerektirmez; ancak bakteriyel enfeksiyon düşünüldüğünde, amoksisilin birinci seçenek antibiyotiktir. 1, 2
Antibiyotik Başlamadan Önce: Bakteriyel Enfeksiyon Olasılığını Belirleme
Antibiyotik kararı vermeden önce bakteriyel enfeksiyon olasılığını değerlendirmek kritik önem taşır 1:
Akut Otitis Media (AOM)
- Orta kulakta efüzyon VE enflamasyon bulguları gereklidir: timpanik membranın orta-şiddetli bombeleşmesi, otore (dış kulak iltihabına bağlı değilse), veya hafif bombeleşme ile birlikte kulak ağrısı veya timpanik membran eriteminin varlığı 1
- Bu kriterlere uyan hastalarda antibiyotik endikasyonu vardır 1
Akut Bakteriyel Sinüzit
Antibiyotik sadece şu durumlarda düşünülmelidir 1:
- Kötüleşen semptomlar: Viral üst solunum yolu enfeksiyonunda iyileşme sonrası yeni başlayan veya kötüleşen ateş, gündüz öksürük veya burun akıntısı
- Şiddetli semptomlar: ≥39°C ateş ile birlikte pürülan burun akıntısı
- Persistan semptomlar: 10 günden uzun süren burun akıntısı veya gündüz öksürüğü, iyileşme olmaksızın
Farenjit
- Grup A streptokok (GAS) farenjiti tanısı için hızlı test veya kültür ile doğrulama zorunludur 1
- Sadece şu bulgulardan 2'si varsa test yapılmalıdır: ateş, tonsiller eksüda/şişlik, şiş/hassas ön servikal lenf nodları, öksürük yokluğu 1
- Ampirik tedavi başlanmamalıdır 1
Birinci Seçenek Antibiyotik Tedavisi
5 Yaş Altı Çocuklar
Amoksisilin, 5 yaş altı çocuklarda birinci seçenek antibiyotiktir çünkü bu yaş grubunda en sık görülen patojenlere karşı etkilidir, iyi tolere edilir ve ekonomiktir 1, 2:
- Hafif-orta şiddette enfeksiyonlar: 40-45 mg/kg/gün, günde 2-3 doza bölünerek 3, 2
- Şiddetli enfeksiyonlar veya dirençli patojen şüphesi: 90 mg/kg/gün 3
- Son 4-6 hafta içinde antibiyotik kullanımı varsa: Yüksek doz amoksisilin (90 mg/kg/gün) tercih edilmelidir 3
5 Yaş ve Üzeri Çocuklar
- Bu yaş grubunda Mycoplasma pneumoniae daha sık görüldüğünden, makrolid antibiyotikler birinci seçenek olarak kullanılabilir 1
- Ancak S. pneumoniae düşünülüyorsa her yaşta amoksisilin birinci seçenektir 1
Alternatif Antibiyotikler
Yüksek Penisilin Direnci Olan Bölgelerde
- Amoksisilin-klavulanat (90 mg/6.4 mg/kg/gün amoksisilin komponenti) önerilir 3, 4
- Yetersiz H. influenzae tip b aşılaması veya pürülan akut otitis media birlikteliği varsa tercih edilir 3, 4
Diğer Alternatifler
- Ko-amoksiklav, sefaklor, eritromisin, klaritromisin veya azitromisin kullanılabilir 1
- Staphylococcus aureus düşünülüyorsa: makrolid veya flukloksasilin ile amoksisilin kombinasyonu 1
Tedavi Süresi
- Akut otitis media: Komplike olmayan olgularda 5 gün 3
- Akut bakteriyel rinosinüzit: 5-8 gün 3
- Streptokok farenjiti: 10 gün 3
- Hasta asemptomatik olduktan veya bakteriyel eradikasyon sağlandıktan sonra minimum 48-72 saat tedaviye devam edilmelidir 2
Klinik Takip ve Önemli Noktalar
Tedavi Yanıtının Değerlendirilmesi
- 48-72 saat sonra yanıt değerlendirilmelidir 3, 4
- İyileşme yoksa tedavi başarısızlığı düşünülmeli, antibiyotik değiştirilmeli veya yeniden değerlendirme yapılmalıdır 3, 4
- Evde tedavi edilen çocuk kötüleşiyorsa veya 48 saat içinde iyileşme yoksa aile hekimi tarafından yeniden değerlendirilmelidir 1
Aileler İçin Önemli Bilgiler
Evde bakım yapan ailelere şu konularda bilgi verilmelidir 1:
- Ateş yönetimi
- Dehidratasyon önleme
- Kötüleşme belirtilerini tanıma
Sık Karşılaşılan Tuzaklar
- Viral enfeksiyonlarda gereksiz antibiyotik kullanımı: Üst solunum yolu enfeksiyonlarının çoğu viraldir ve antibiyotik gerektirmez 1, 5, 6, 7
- Ampirik tedavi: Özellikle farenjitte, test doğrulaması olmadan antibiyotik başlanmamalıdır 1
- Yetersiz doz: Dirençli patojen riski yüksek olan durumlarda (son 4-6 hafta içinde antibiyotik kullanımı, yüksek direnç prevalansı olan bölgeler) standart doz yetersiz kalabilir 3
- Erken tedavi kesimi: Belirlenen süre tamamlanmalıdır 2