Asiklovir Yan Etkileri
Asiklovir'in en önemli yan etkisi böbrek toksisitesidir ve bu durum hastaların %20'sine kadar görülebilir, özellikle böbrek fonksiyonu bozuk olan hastalarda risk önemli ölçüde artar. 1, 2
Böbrek İle İlgili Yan Etkiler
Asiklovir'in nefrotoksisitesi en kritik yan etkisidir ve dikkatli yönetim gerektirir:
- Akut böbrek hasarı genellikle intravenöz tedavinin 4. gününden sonra ortaya çıkar ve hastaların %20'sine kadar etkileyebilir 1, 2
- Böbreklerde kristal çökelmesi ve obstrüktif nefropati gelişebilir, özellikle hızlı bolus enjeksiyonlarda 3, 4
- Önceden böbrek yetmezliği olan hastalarda risk önemli ölçüde yükselir ve doz ayarlaması mutlaka yapılmalıdır 1, 3
- Bu nefropati genellikle geri dönüşümlüdür ve ilacın kesilmesiyle 24-48 saat içinde düzelme görülür 5
Kritik Önlem: İntravenöz asiklovir asla hızlı bolus olarak verilmemelidir; en az 1 saat süreyle yavaş infüzyon şeklinde uygulanmalıdır 1
Böbrek Fonksiyonuna Göre Doz Ayarlaması
Böbrek fonksiyonu bozuk olan tüm hastalarda doz ayarlaması zorunludur 1, 3:
| Kreatinin Klirensi | Oral Doz | IV Doz |
|---|---|---|
| 25-50 mL/dk | Standart oral doz | Her 12 saatte bir |
| 10-24 mL/dk | Her 8 saatte bir | Her 24 saatte bir |
| <10 mL/dk | Her 12 saatte bir | 2.5-5 mg/kg her 24 saatte bir |
| Hemodiyaliz hastaları | - | 2.5-5 mg/kg her 24 saatte bir, diyalizden sonra |
Nörolojik Yan Etkiler
Merkezi sinir sistemi toksisitesi özellikle böbrek fonksiyonu bozuk hastalarda görülür:
- Ensefalopati, konfüzyon, letarji, tremor ve nöbetler gelişebilir 3, 6, 7
- Bu semptomlar genellikle uygunsuz yüksek dozlarda veya böbrek yetmezliği olan hastalarda renal doz ayarlaması yapılmadığında ortaya çıkar 6
- Nörolojik yan etkiler ilacın kesilmesi ve gerekirse diyaliz ile geri dönüşümlüdür 6
Hematolojik Yan Etkiler
Nadir ancak ciddi bir komplikasyon:
- Trombotik trombositopenik purpura/hemolitik üremik sendrom (TTP/HUS) immünsüprese hastalarda görülebilir ve ölümle sonuçlanabilir 3, 2
- CDC, indüksiyon tedavisi sırasında haftada iki kez, sonrasında haftada bir kez tam kan sayımı izlenmesini önermektedir 2
- Nötropeni ve trombositopeni gelişebilir 2
Gastrointestinal Yan Etkiler
En sık görülen ancak genellikle hafif yan etkilerdir:
- Bulantı ve kusma kısa süreli oral kullanımda en sık görülen reaksiyonlardır 2, 7
- Baş ağrısı, ishal ve karın ağrısı da görülebilir 7
- Bu semptomlar genellikle ciddi değildir ve plasebo gruplarında da benzer sıklıkta görülür 7
Lokal Yan Etkiler
İntravenöz kullanımda:
- Enjeksiyon bölgesinde inflamasyon ve flebit en sık görülen yan etkidir 7
- Yavaş infüzyon ve uygun damar yolu seçimi ile bu risk azaltılabilir 1
Nadir Ancak Ciddi Yan Etkiler
- Hepatit, kemik iliği yetmezliği ve ensefalopati nadir görülür 2
- Akut böbrek yetmezliği ve anüri durumunda hemodiyaliz faydalı olabilir 2, 3
Aşırı Doz
- 100 kapsüle kadar (20 g) alımı bildirilmiştir 3
- Ajitasyon, koma, nöbetler ve letarji görülebilir 3
- Böbrek tübüllerinde kristal çökelmesi solubilite (2.5 mg/mL) aşıldığında oluşabilir 3
Önemli Önleme Stratejileri
American College of Physicians ve CDC'nin önerileri:
- Yeterli hidrasyon sağlanmalıdır 1, 2, 3
- Böbrek fonksiyonu tedavi başlangıcında ve yüksek doz IV tedavi sırasında haftada 1-2 kez izlenmelidir 2
- IV asiklovir dozları ideal vücut ağırlığına göre hesaplanmalıdır 1
- Potansiyel nefrotoksik ajanlarla birlikte kullanımdan kaçınılmalıdır 3
- Hastalar ciddi veya rahatsız edici yan etkiler yaşadıklarında hekimlerine danışmaları konusunda bilgilendirilmelidir 3