Perikarditte Tekrarlama Riski
Evet, perikardit kesinlikle tekrarlar ve ilk atak sonrası %15-30 oranında, kolşisin kullanılmayan hastalarda ise ilk tekrar sonrası %50'ye kadar yükselen bir nüks riski taşır. 1
Tekrarlama Epidemiyolojisi
Perikarditin tekrarlama riski önemli bir klinik sorundur:
- İlk akut perikardit atağından sonra hastaların yaklaşık %15-30'unda tekrarlama görülür 1, 2
- Kolşisin tedavisi almayan hastalarda ilk nüks sonrası risk %50'ye kadar çıkar 1
- Kolşisin tedavisi nüks oranını yaklaşık %50 oranında azaltabilir 1, 3
- Kortikosteroid tedavisi alan hastalarda, özellikle ilk basamak tedavi olarak kullanıldığında, tekrarlama riski artar 1, 4
Tekrarlayan Perikarditin Tanı Kriterleri
Tekrarlayan perikardit tanısı için şu kriterler gereklidir:
- Belgelenmiş ilk akut perikardit atağı 1
- En az 4-6 haftalık semptomsuz dönem 1
- Akut perikardit ile aynı kriterlere göre yeni atak kanıtı 1
- CRP, BT ve/veya kardiyak MR atipik veya şüpheli vakalarda perikardiyal inflamasyonu göstererek tanıyı destekleyebilir 1
Tekrarlamaya Yol Açan Risk Faktörleri
Belirli durumlar nüks riskini artırır:
- İlk atağın yetersiz tedavisi en sık nüks nedenidir 1, 4
- Yüksek doz kortikosteroid kullanımı (özellikle ilk basamak tedavi olarak) 1, 4
- Kolşisin tedavisinin verilmemesi veya erken kesilmesi 1, 4
- Otoimmün hastalık varlığı 1
- Anti-inflamatuar ilaçların hızlı kesilmesi (1 ay içinde) 5
Tekrarlamayı Önleme Stratejisi
Nüks riskini azaltmak için kanıta dayalı yaklaşım:
İlk Basamak Tedavi
- Aspirin (500-1000 mg her 6-8 saatte) veya ibuprofen (600 mg her 8 saatte) + gastroproteksiyon 1, 4
- Kolşisin mutlaka eklenmelidir: ≥70 kg ise 0.5 mg günde 2 kez, <70 kg ise 0.5 mg günde 1 kez, en az 6 ay süreyle 1, 4
- Kolşisin semptomları hafifletir ve nüks oranını yaklaşık %50 azaltır 1, 3
Tedavi Süresi ve İzlem
- Tedavi süresi semptomlar ve CRP normalizasyonuna göre belirlenir 1, 4
- CRP düzenli olarak izlenmeli ve tedavi süresine rehberlik etmelidir 1, 4
- Doz azaltma sadece hasta asemptomatik ve CRP normalize olduğunda başlanmalıdır 1, 4
- İlaçlar kademeli olarak azaltılmalıdır: aspirin 250-500 mg/1-2 haftada, ibuprofen 200-400 mg/1-2 haftada 4
İkinci Basamak Tedavi
- NSAİİ/kolşisin yetersiz yanıt verirse veya kontrendike ise düşük-orta doz kortikosteroid (prednizon 0.2-0.5 mg/kg/gün) kullanılabilir 1, 4
- Kortikosteroidler enfeksiyonlar (özellikle bakteriyel ve tüberküloz) dışlandıktan sonra başlanmalıdır 1, 4
- Kortikosteroidler ilk basamak tedavi olarak kullanılmamalıdır çünkü kronikleşme ve nüks riskini artırır 1, 4, 6
Üçüncü Basamak ve Refrakter Vakalar
- Kabul edilemez yüksek kortikosteroid dozları gerektiren veya anti-inflamatuar tedavilere yanıt vermeyen hastalarda immünomodülatör ajanlar düşünülmelidir 4
- Seçenekler arasında azatioprin, IVIG veya anakinra (IL-1β reseptör antagonisti) bulunur 1, 4, 5
- Rilonacept konvansiyonel tedaviyi tolere edemeyen hastalar için üçüncü basamak tedavi olarak düşünülebilir 7
Önemli Uyarılar
Klinisyenlerin dikkat etmesi gereken kritik noktalar:
- Kortikosteroidler hızlı semptom kontrolü sağlar ancak kronikleşme ve nüks riskini artırabilir, bu nedenle ilk basamak tedavi olmamalıdır 1, 4
- Egzersiz kısıtlaması semptomlar düzelene ve CRP, EKG ve ekokardiyogram normalize olana kadar sürdürülmelidir 1, 4
- Sporcular için egzersiz kısıtlaması en az 3 ay olmalıdır 1, 4
- İdiyopatik ve viral perikardit için konstriktif perikardit riski düşüktür (<1%), ancak otoimmün/neoplastik nedenlerde orta (%2-5) ve bakteriyel nedenlerde yüksektir (%20-30) 1, 6