What are the potential harms of oral chlorhexidine products, especially in individuals with pre-existing medical conditions such as impaired renal function?

Oral Klorheksidin Ürünlerinin Potansiyel Zararları

Oral klorheksidin ürünleri diş lekesi, diş taşı oluşumu ve tat değişikliği gibi yaygın yan etkilere neden olur; ayrıca nadir ancak hayatı tehdit eden anafilaktik reaksiyonlar dahil olmak üzere alerjik reaksiyonlara yol açabilir. 1, 2, 3

Yaygın Yan Etkiler

Diş Lekesi

• Klorheksidin kullanımı 4-6 hafta sonra dişlerde belirgin ekstrinsik lekelenmeye neden olur 4
• Bu lekelenme standart sapma olarak 1.07 (95% CI 0.80-1.34) artış gösterir ve orta kaliteli kanıtlarla desteklenir 4
• Lekelenme 7-12 hafta ve 6 aylık kullanımda da devam eder 4
• Bu yan etki klorheksidin gargara kullanımının durdurulması ve diş temizliği ile kolayca çözülür 5

Diş Taşı Oluşumu

• Klorheksidin kullanımı diş taşı (kalkülüs) oluşumunu artırır 2, 4
• Bu etki FDA etiketinde en yaygın yan etkilerden biri olarak belirtilmiştir 2

Tat Değişiklikleri

• Tat algısında değişiklik klorheksidin glukonat oral gargara ile ilişkili en yaygın yan etkilerden biridir 2
• Çalışmalarda katılımcıların %31'i yan etki bildirmiş ve bunların arasında tat değişiklikleri en sık görülenlerdendir 5
• 11 çalışmada tat bozukluğu/değişikliği rapor edilmiştir 4

Oral Mukoza Yan Etkileri

Hafif İrritasyon ve Deskuamasyon

• Oral mukozada minör irritasyon ve yüzeysel deskuamasyon klorheksidin glukonat oral gargara kullanan hastalarda not edilmiştir 2
• Ağız içi irritasyon ve lokal alerji tipi semptomlar spontan olarak bildirilmiştir 2

Spesifik Mukozal Komplikasyonlar

• Plasebo kontrollü yetişkin klinik çalışmalarda şu oral mukozal yan etkiler bildirilmiştir: aftöz ülser, belirgin gingivit, travma, ülserasyon, eritem, deskuamasyon, kaplı dil, keratinizasyon, coğrafi dil, mukosel ve kısa frenulum 2
• Her biri %1.0'dan daha az sıklıkta görülmüştür 2
• Piyasa sonrası raporlarda en sık bildirilen oral mukozal semptomlar: stomatit, gingivit, glosit, ülser, ağız kuruluğu, hipestezi, glossal ödem ve parestezi 2

Diğer Oral Yan Etkiler

• Ağız/boğaz ağrısı 13 çalışmada rapor edilmiştir 4
• Genel yanma hissi veya dil yanması 9 çalışmada bildirilmiştir 4
• Parotis bezi şişmesi ve tükürük bezlerinin iltihabı (sialadenitis) vakaları rapor edilmiştir 2

Alerjik Reaksiyonlar

Hafif Alerjik Reaksiyonlar

• Alerjik kontakt dermatit (genellikle uzun süreli ve tekrarlayan uygulamadan sonra) görülebilir 1
• Kontakt ürtiker bildirilmiştir 1
• Fotosensitivite reaksiyonları oluşabilir 1
• Mesleki astım gelişebilir 1

Ciddi Alerjik Reaksiyonlar

• Anafilaksi klorheksidin kullanımının nadir ancak ölümcül bir komplikasyonudur 1, 3
• Anafilaktik reaksiyonların çoğu mukoz membranlara topikal uygulama sonrası görülmüştür 1
• Klorheksidin emdirilmiş medikal cihazların (örn. santral venöz kateterler) kullanımı sonrası da anafilaktik reaksiyonlar bildirilmiştir 1
• Sağlam cilde klorheksidin uygulamasını takiben de anafilaktik reaksiyonlar rapor edilmiştir 1
• Bu vakaların ciddiyeti nedeniyle İngiltere Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA) 2012'de klorheksidin içeren tıbbi ürünler ve medikal cihazların kullanımına bağlı anafilaktik reaksiyon potansiyeli hakkında bir Medikal Cihaz Uyarısı yayınlamıştır 1
• Komplikasyonlar hafif irritan kontakt dermatit'ten hayatı tehdit eden anafilaksiye kadar değişir 3
• Bazı vakalarda alerjik kontakt dermatit anafilaksiyi önceler 3

Özel Popülasyonlarda Riskler

Çocuklarda Kullanım

• Prematüre, çok düşük doğum ağırlıklı bebeklerde uzun süreli klorheksidin emdirilmiş pansumanların yerleştirilmesinden sonra geçici kontakt dermatit bildirilmiştir 1
• Alkol bazlı klorheksidin preparatları 24-26 haftalık gestasyonel yaştaki bebeklerde yanıklara neden olduğu rapor edilmiştir 1
• 24 bebekten alınan kan örneklerinde tüm vücut banyosundan sonra beşinde tespit edilebilir klorheksidin seviyeleri bulunmuş, hepsi <36 haftalık gestasyonel yaştaydı 1
• Kandaki klorheksidin izlerinin klinik önemi bilinmemektedir ve yenidoğanlarda klorheksidin emilimine bağlı olumsuz sonuçlar rapor edilmemiştir 1
• Amerika Sağlık Epidemiyolojisi Derneği, sınırlı güvenlik verileri nedeniyle "klorheksidin ürünlerinin 2 aydan küçük çocuklarda ABD Gıda ve İlaç İdaresi tarafından onaylanmadığını" belirtmektedir 1

Böbrek Yetmezliği Olan Hastalarda

• Böbrek yetmezliği olan hastalarda diş implant cerrahisi öncesi klorheksidin %0.12-0.20 gargara ile 3 dakika çalkalama önerilmektedir 1
• Böbrek fonksiyonu bozulmuş hastalarda klorheksidin kullanımına ilişkin özel doz ayarlaması gerektiren kanıt bulunmamaktadır, ancak dikkatli izlem önerilir 1

Klinik Öneme İlişkin Önemli Noktalar

Antimikrobiyal Direnç Potansiyeli

• Klorheksidin kullanımı antiseptik ajanlara karşı antimikrobiyal direnç gelişimine katkıda bulunabilir 6
• Bu risk, klorheksidinin uygun olmayan veya gereksiz kullanımında artmaktadır 6

Kullanım Süresi ve İzlem

• Klorheksidin gargara kısa süreli adjuvan kullanım için kanıtlarla desteklenmektedir 6, 4
• 4 hafta veya daha uzun süre klorheksidin gargara ile çalkalama ekstrinsik diş lekesine neden olur 4
• Hastalar klorheksidin gargara kullanırken olası yan etkiler konusunda bilgilendirilmelidir 5
• Gerekirse hastalar gargara kullanımını durdurmalı ve tıbbi bakım almalıdır 5
• Klorheksidin kullanan hastalarda yan etkilerin dikkatli izlemi gereklidir 5

Kaçınılması Gereken Yaygın Hatalar

• Hekimler bu antiseptikle temas edebilecek birçok olası kaynağın farkında olmalı ve klorheksidin duyarlılığı nedeniyle oluşabilecek potansiyel olarak zayıflatıcı ve katastrofik reaksiyonları tanımaya hazır olmalıdır 3
• Ciddi yan etkiler bildirilmemiştir, ancak alerjik reaksiyonların nadir olmasına rağmen ölümcül olabileceği unutulmamalıdır 5, 3
• Vücut kitle indeksi >30 olan hastalarda yan etki riski anlamlı şekilde artmıştır 5