Oral Çinko Böbrek ve Karaciğer Yetmezliğinde Kullanımı
Oral çinko karaciğer yetmezliğinde kullanılabilir ancak rutin olarak önerilmez; sadece kanıtlanmış çinko eksikliği durumunda verilmelidir. Böbrek yetmezliğinde ise yüksek doz çinko güvenliği kanıtlanmamıştır ve dikkatli olunmalıdır.
Karaciğer Yetmezliğinde Çinko Kullanımı
Rutin Kullanım Önerilmez
- Avrupa Karaciğer Hastalıkları Derneği (EASL), hepatik ensefalopati olan hastalarda rutin çinko takviyesine karşı güçlü bir öneri sunmaktadır (Kanıt Düzeyi 2, %95 konsensüs). 1
- Siroz hastalarında doku çinko konsantrasyonları sıklıkla düşük olsa da, çinko takviyesinin mental performans ve karaciğer fonksiyonları üzerindeki etkileri çelişkilidir. 1
- Kritik hastalıktaki akut-kronik karaciğer yetmezliği (ACLF) hastalarında hepatik ensefalopati için çinko takviyesi rutin adjuvan tedavi olarak önerilmemektedir (Koşullu öneri, çok düşük kaliteli kanıt). 2
Uygun Endikasyonlar
- Çinko takviyesi yalnızca karaciğer hastalığı olan hastalarda kanıtlanmış veya şüphelenilen çinko eksikliği durumunda verilmelidir. 1
- İleri evre karaciğer hastalığı olan hastalarda büyüme geriliği, enfeksiyonlara artmış duyarlılık, gecikmiş cinsel olgunlaşma, göz problemleri ve anoreksiya/hipogeusia gibi klinik çinko eksikliği belirtileri değerlendirilmelidir. 1
- Dekompanse karaciğer hastalığı olan hastalarda, önerilen günlük alım düzeylerinde çinko içerebilecek oral multivitamin takviyesi düşünülebilir. 1
Özel Durumlar: Wilson Hastalığı
- Wilson hastalığında çinko farklı bir mekanizma ile çalışır: enterosit ve hepatosit metallothionein'i indükleyerek fazla toksik bakırı bağlar ve hepatoselüler hasarı önler. 1, 3
- Wilson hastalığında yetişkinler ve >50 kg çocuklar için 150 mg elemental çinko/gün, üç bölünmüş dozda, yemeklerden 30 dakika önce önerilir. 1
- <50 kg çocuklar için 75 mg/gün, üç bölünmüş dozda verilir. 1
Doz Ayarlaması Gerekmez
- Karaciğer yetmezliğinde çinko için spesifik doz azaltımı önerilmemektedir, ancak kullanım sadece eksiklik durumunda endikedir. 2, 1
- Genel tedavi dozları: Karaciğer hastalığında çinko eksikliği tedavisi için genellikle 50 mg elemental çinko, yemekle birlikte kullanılır (bulantı yan etkisini azaltmak için). 4
Böbrek Yetmezliğinde Çinko Kullanımı
Dikkatli Olunması Gereken Durum
- Yüksek doz çinkonun bozulmuş böbrek fonksiyonu olan hastalarda güvenliği kanıtlanmamıştır. 1, 5
- Kronik böbrek hastalığı (KBH) ilerledikçe ve diyaliz başladığında, çinko vücuttan daha fazla uzaklaştırılır ve çinko eksikliği potansiyel olarak artar. 6
Hemodiyaliz Hastalarında Özel Durum
- Hemodiyaliz hastalarında serum çinko konsantrasyonları diyalize bağımlıdır; hastaların %64'ünde diyaliz sonrası çinko düzeyleri düşer, %36'sında ise artar ancak normal aralıkta kalır. 7
- Çinko takviyesi sadece kanıtlanmış çinko eksikliği olan hastalarda önerilmelidir; tüm kronik böbrek yetmezliği hastaları için rutin takviye tartışmalıdır. 7
Doz Ayarlaması
- Böbrek yetmezliğinde spesifik doz azaltım önerileri kılavuzlarda belirtilmemiştir, ancak yüksek dozlardan kaçınılmalıdır. 1, 5
- Tedavi kararı bireysel çinko düzeyi ölçümüne ve klinik eksiklik bulgularına dayanmalıdır. 6, 7
Önemli Uyarılar ve İzlem
Bakır Dengesi
- Çinko takviyesi yaparken 8-15 mg çinko : 1 mg bakır oranı korunmalıdır, dengesizlikleri önlemek için. 1
- Aşırı çinko tedavisi bakır eksikliğine yol açabilir ve nötropeni, anemi ve diğer komplikasyonlara neden olabilir. 1
İzlem Parametreleri
- Çinko takviyesi sırasında klinik iyileşme ve laboratuvar parametreleri ile izlem yapılmalıdır. 1
- Tedavi öncesi ve her 3 ayda bir serum bakır ve çinko düzeyleri CRP ile birlikte ölçülmelidir. 5