Yüksek Doz Metotreksat Tedavisinde Penisilinler ve Sefalosporinlerin Güvenliği
Yüksek doz metotreksat tedavisi sırasında penisilinler ve sefalosporinler teorik olarak metotreksat düzeylerini artırabilir, ancak klinik pratikte bu etkileşim genellikle önemli bir sorun oluşturmaz ve bu antibiyotikler gerektiğinde kullanılabilir.
Etkileşim Mekanizması ve Klinik Önemi
Penisilinler ile Etkileşim
Penisilinler, metotreksat ile iki mekanizma üzerinden etkileşime girebilir: serum albümine bağlanmayı azaltarak ve renal tübüler sekresyonu engelleyerek metotreksat düzeylerini artırabilir 1.
British Association of Dermatologists kılavuzu, penisilinler ve diğer antibiyotiklerin (tetrasiklinler, siprofloksasin dahil) yüksek doz metotreksat kullanımında metotreksat düzeylerini artırdığını göstermiş olsa da, bunun klinik pratikte bir sorun olmadığını açıkça belirtmektedir 1.
American Academy of Dermatology kılavuzları, penisilinlerin renal sekresyonu engelleyerek metotreksat ile etkileşime girebileceğini listelemekle birlikte, bu etkileşimin ciddi klinik sonuçlara yol açtığına dair güçlü kanıt sunmamaktadır 1.
Sefalosporinler ile Etkileşim
Sefalosporinlerin penisilinlerle benzer bir risk taşıdığına inanılsa da, insanlarda bu etkileşimi gösteren çalışma bulunmamaktadır 2.
Seftriakson, biliyer klerense uğradığı ve metotreksat ile aynı organik anyon taşıyıcılarına düşük afiniteye sahip olduğu için metotreksat ile etkileşim potansiyeli düşüktür 2.
Sefepim, öncelikle organik katyon taşıyıcı N2 ile sekrete edildiği için metotreksat ile etkileşim potansiyeli düşüktür 2.
Klinik Uygulama Algoritması
Antibiyotik Seçimi ve Kullanımı
Ciddi enfeksiyon veya standart tedaviye yanıt vermeyen enfeksiyonlar için antibiyotik verilmesi gerektiğinde, metotreksat hasta iyileşene ve antibiyotik tedavisi tamamlanana kadar durdurulmalıdır 1.
Uzun süreli antibiyotik kullanan hastalar (örneğin akne için) daha sık izlenmelidir, ancak tedavi devam edebilir 1.
Kaçınılması Gereken Kombinasyonlar
Trimetoprim ve sülfametoksazol (kotrimoksazol) kombinasyonu kesinlikle kaçınılmalıdır - bu kombinasyon kemik iliği baskılanması ve immünosüpresyona yol açabilir 1, 3.
Yüksek doz Bactrim (800 mg/160 mg günde iki kez) metotreksat ile birlikte kullanılmamalıdır - ciddi pansitopeni, mukozit ve renal toksisite riski vardır 3.
Diğer antifolat ilaçlar (trimetoprim, sülfametoksazol) metotreksat alan hastalarda kaçınılmalıdır 1.
İzleme ve Önlemler
Yüksek Doz Metotreksat Sırasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Renal fonksiyon bozukluğu olan hastalarda etkileşim riski özellikle yüksektir, çünkü metotreksat eliminasyonu öncelikle renaldir 1, 4.
Yaşlı hastalarda yaşa bağlı renal fonksiyon azalması nedeniyle etkileşimler daha önemli olabilir 1, 5.
Yeterli hidrasyon ve idrar alkalizasyonu metotreksat toksisitesini önlemede kritiktir 4, 6, 7.
Monitörizasyon Gereksinimleri
Antibiyotik başlandığında veya devam ederken tam kan sayımı ve karaciğer fonksiyon testleri daha sık kontrol edilmelidir 1.
Serum kreatinin, idrar çıkışı ve serum metotreksat konsantrasyonları renal klirensi değerlendirmek için izlenmelidir 4.
- saatte plazma metotreksat konsantrasyonu ≥1.0 µmol/L ise yüksek riskli kabul edilir ve artırılmış lökovorin kurtarması gerektirir 7.
Önemli Uyarılar
Penisilinler ve sefalosporinler ile metotreksat arasındaki teorik etkileşim, klinik pratikte nadiren ciddi toksisite ile sonuçlanır 1, 2.
Asıl tehlike, trimetoprim içeren kombinasyonlar ve renal fonksiyon bozukluğu olan hastalardadır 1, 3, 5.
Ciddi enfeksiyon durumunda, antibiyotik tedavisinin önceliği vardır ve metotreksat geçici olarak durdurulmalıdır 1.