Allerjik Ürtiker Nedir?
Allerjik ürtiker, kaşıntılı, kırmızı, ödemli kabartılar (wheals) ile karakterize, genellikle 2-24 saat içinde iz bırakmadan kaybolan bir cilt reaksiyonudur ve IgE aracılı mekanizmalarla tetiklenir. 1
Tanım ve Temel Özellikler
Ürtiker terimi, kaşıntılı kabartılar (wheals) ile karakterize bir döküntüyü tanımlar ve üç temel özelliği vardır: 2
- Merkezi şişlik - çeşitli boyutlarda, etrafında eritem olabilir veya olmayabilir 2
- Kaşıntı veya bazen yanma hissi - hastaların ana şikayetidir 2
- Cildin normal görünümüne dönmesi - genellikle 1-24 saat içinde iz bırakmadan 2
British Association of Dermatologists kılavuzuna göre, ordinary (sıradan) ürtikerде bireysel kabartılar 2-24 saat sürer ve iz bırakmadan kaybolur. 1, 3
Klinik Sınıflandırma
Ürtiker, etiyolojiden ziyade klinik prezentasyona göre sınıflandırılır çünkü neden genellikle belirlenemez: 1
Süreye Göre Sınıflandırma:
- Akut ürtiker: 6 haftadan kısa süren sürekli aktivite 1
- Kronik ürtiker: 6 hafta veya daha uzun süren sürekli aktivite 1
- Epizodik ürtiker: Akut aralıklı veya tekrarlayan aktivite 1
Tetikleyici Faktörlere Göre:
- Fiziksel ürtikerler: Aynı fiziksel uyaran tarafından tekrarlanabilir şekilde indüklenir (mekanik, termal, diğer) 1
- Kontakt ürtiker: Alerjenler veya kimyasallarla temas sonrası 1
- Otoimmün ürtiker: Histamin salgılatan otoantikor varlığında 1
Allerjik Ürtikerin Nedenleri
Akut ürtikerde en sık nedenler: 2
- İnfeksiyonlar - en yaygın tetikleyici 2
- İlaçlar - sık görülen neden 2
- Gıdalar - özellikle çocuklarda 4
Önemli uyarı: Akut ürtiker vakalarının yaklaşık yarısında altta yatan neden belirlenemez (idiyopatik ürtiker). 5
Allerjik Mekanizma
IgE aracılı kontakt ürtikerde, gıdalarda bulunan maddeler ciltteki mast hücrelerine bağlı spesifik IgE ile etkileşime girerek histamin ve diğer inflamatuar mediyatörlerin salınımına neden olur. 1 Bu mekanizma lokalize veya generalize ürtiker ve sistemik semptomlara yol açabilir. 1
Tanısal Yaklaşım
Tanı öncelikle kliniktir ve detaylı anamnez ile fizik muayene esastır. 3, 2
Anamnezde Aranması Gerekenler:
- Kabartıların süresi (24 saatten uzun süren kabartılar ürtikeryal vaskülit düşündürür) 3
- Tetikleyici faktörler (gıda, ilaç, fiziksel uyaranlar) 2
- Lezyonların fotoğraflarının incelenmesi 3
Laboratuvar Testleri:
Akut/epizodik ürtiker için rutin tetkik gerekmez, sadece anamnezin işaret ettiği durumlarda yapılmalıdır. 3
IgE aracılı reaksiyonlar şüphelenildiğinde: 3
- Deri prick testi - çevresel alerjenler şüphelendiğinde 3
- CAP fluoroimmunoassay - spesifik IgE ölçümü için 3
Kontakt Ürtiker Tanısı:
American Academy of Allergy, Asthma, and Immunology'ye göre, IgE aracılı kontakt ürtiker tanısı için: 1
- Detaylı anamnez (şüpheli gıdadan kaçınma sırasında semptomların olmaması dahil) 1
- Pozitif spesifik IgE testleri veya deri prick testleri 1
- Pozitif epikütanöz deri testleri 1
Tehlikeli Durumlar ve Uyarılar
Kritik uyarı: Ürtiker anjiyoödem ile birlikte olduğunda ve solunum yollarını tuttuğunda hayatı tehdit edebilir. 6 Bu durumda:
- Epinefrin intramüsküler - hastayı stabilize etmek için gereklidir 4, 2
- Antihistaminikler ve steroidler eklenir 4
- Gerekirse sıvı ve bronkodilatörler 4
Ayırıcı Tanıda Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- 24 saatten uzun süren kabartılar: Ürtikeryal vaskülit düşündürür, histolojik doğrulama için lezyon biyopsisi gereklidir 3
- Günler boyunca devam eden kabartılar: Ürtikeryal vaskülit karakteristiğidir 3
- Kontakt ürtiker: Tipik olarak 2 saate kadar sürer 3
- Fiziksel ürtiker: Genellikle 1 saat içinde kaybolur (gecikmiş basınç ürtikeri hariç) 3
Tedavi Yaklaşımı
Birinci basamak tedavi: Non-sedasyon yapan H1 antihistaminiklerdir. 5, 6
Tedavi Algoritması:
- Tetikleyici faktörün belirlenmesi ve eliminasyonu 4, 5
- H1 antihistaminikler - ilk seçenek 4, 6
- Kısa süreli sistemik kortikosteroidler - antihistaminikler etkisiz olduğunda 4, 6
- H2 antagonistleri - dirençli vakalarda H1'e eklenebilir (faydası net değil) 4, 6
- Antilökotrienler - kronik ürtikerin küçük bir alt grubunda faydalı olabilir 4
- Diğer seçenekler: Omalizumab, siklosporin, takrolimus - tüm tedavilere dirençli kronik ürtikerde 4, 6
Önemli kısıtlama: Yaşlı hastalarda sedatif antihistaminikler kullanılmamalıdır. 7