Progesteron voor Slaapstoornissen bij Postmenopauzale Vrouwen
Voor postmenopauzale vrouwen met slaapstoornissen wordt 300 mg orale gemicroniseerde progesteron dagelijks voor het slapengaan aanbevolen, gebaseerd op bewijs dat deze dosis de slaapkwaliteit verbetert zonder cognitieve bijwerkingen. 1, 2
Aanbevolen Dosering voor Slaapverbetering
- 300 mg orale gemicroniseerde progesteron dagelijks voor het slapengaan is de bewezen effectieve dosis voor het verbeteren van de slaap bij postmenopauzale vrouwen 1, 2, 3
- Deze dosis vermindert de tijd wakker na het inslapen met 53% wanneer de slaap verstoord is 1
- Diepe slaap (slow-wave sleep) neemt toe met bijna 50% onder deze dosering 1
- De behandeling verbetert de slaapefficiëntie met 8% na 6 maanden gebruik 4
Werkingsmechanisme en Timing
- Progesteron werkt als een "fysiologische regulator" in plaats van als een hypnoticum - het herstelt normale slaap wanneer deze verstoord is, maar heeft geen effect op ongestoorde slaap 1
- In tegenstelling tot conventionele slaapmiddelen remt progesteron de diepe slaap niet, maar verhoogt deze juist 1
- De dosis moet 's avonds om 23:00 uur worden ingenomen vanwege mogelijke duizeligheid en slaperigheid 5
- Bij slikproblemen: neem de capsule staand in met een glas water 5
Belangrijke Klinische Overwegingen
Voordelen Boven Synthetische Progestagenen
- Gemicroniseerde progesteron heeft de voorkeur boven medroxyprogesteronacetaat (MPA) voor slaapverbetering 4
- In een directe vergelijking verbeterde gemicroniseerde progesteron 200 mg de slaapefficiëntie significant, terwijl MPA 5 mg dit niet deed 4
- Gemicroniseerde progesteron heeft een gunstiger cardiovasculair en trombotisch risicoprofiel dan synthetische progestagenen 6, 7
Cognitieve Veiligheid
- 300 mg progesteron heeft geen negatief effect op cognitieve functies overdag 2
- Dit is een belangrijk voordeel ten opzichte van traditionele slaapmiddelen die vaak cognitieve bijwerkingen veroorzaken 2
Behandelingsalgoritme
Stap 1: Beoordeel Indicatie en Contra-indicaties
- Bevestig postmenopauzale status (>1 jaar sinds laatste menstruatie) 3
- Sluit contra-indicaties uit: actieve leverziekte, borstkanker of andere hormoon-gevoelige maligniteiten, onverklaard vaginaal bloedverlies 5
- Let op: dit product bevat pinda-olie en mag niet gebruikt worden bij pinda-allergie 5
Stap 2: Bepaal of Oestrogeen Nodig Is
- Bij vrouwen met een intacte uterus die oestrogeen gebruiken: combineer 300 mg progesteron met transdermaal 17β-oestradiol 50-100 μg dagelijks 6
- Voor endometriale bescherming bij oestrogeengebruik: 200 mg progesteron dagelijks voor 12 opeenvolgende dagen per 28-daagse cyclus 5
- Voor slaapverbetering alleen: 300 mg progesteron kan als monotherapie worden gebruikt 1, 2, 3
Stap 3: Start Behandeling
- Begin met 300 mg orale gemicroniseerde progesteron voor het slapengaan 1, 2
- Waarschuw patiënten voor mogelijke duizeligheid, wazig zien, of loopproblemen bij eerste gebruik 5
- Adviseer inname in staande positie met water bij slikproblemen 5
Stap 4: Monitoring
- Beoordeel slaapverbetering na 4 weken 8
- Significante effecten op slaap zijn zichtbaar binnen 3 maanden 1
- Jaarlijkse klinische evaluatie voor therapietrouw, bloedingspatroon en symptoomcontrole 6
- Geen routine laboratoriummonitoring nodig tenzij specifieke symptomen ontstaan 6
Veelvoorkomende Valkuilen
Onderdosering Vermijden
- 100 mg progesteron is onvoldoende voor optimale slaapverbetering - studies tonen aan dat 300 mg nodig is voor significante effecten op slaaparchitectuur 1, 2
- 200 mg kan effectief zijn in combinatie met lage dosis oestrogeen voor slaap, maar 300 mg is superieur als monotherapie 8, 3
Verkeerde Progestageen Keuze
- Gebruik geen MPA of andere synthetische progestagenen als primaire behandeling voor slaapstoornissen - deze zijn minder effectief dan gemicroniseerde progesteron 4
- Synthetische progestagenen hebben een ongunstiger cardiovasculair profiel 6
Timing Fouten
- Neem progesteron niet 's ochtends of overdag vanwege sedatieve effecten 5, 1
- Inname voor het slapengaan maximaliseert de slaapbevorderende effecten en minimaliseert dagelijkse sedatie 5
Aanvullende Overwegingen
Vasomotore Symptomen
- Als vasomotore symptomen (opvliegers, nachtzweten) ook aanwezig zijn, is 300 mg progesteron effectief voor zowel VMS als slaap 3
- In een RCT verminderde 300 mg progesteron VMS met 55% over 3 maanden 3
- Bij ernstige VMS (≥50 matig-intense episodes/week) kan het effect nog groter zijn 3
Cardiovasculaire Veiligheid
- Progesteron verbetert endotheelfunctie even goed of beter dan oestradiol 3
- Geen cardiovasculaire veiligheidsproblemen in 3-maanden RCT 3
- Transdermaal oestradiol heeft de voorkeur boven orale vormen vanwege lager cardiovasculair en trombotisch risico 6