Czy kolka jelitowa może przebiegać z objawem otrzewnowym?
Tak, kolka jelitowa może przebiegać z objawami otrzewnowymi, szczególnie w przypadku powikłanej choroby uchyłkowej, gdy proces zapalny rozszerza się poza okrężnicę, prowadząc do ropowicy, perforacji lub zapalenia otrzewnej.
Mechanizm rozwoju objawów otrzewnowych
Objawy otrzewnowe w przebiegu choroby uchyłkowej rozwijają się stopniowo i zależą od stopnia zaawansowania procesu zapalnego:
Niepowikłane zapalenie uchyłków
- Infekcja ograniczona do okrężnicy bez rozszerzenia na otrzewną nie powoduje typowych objawów otrzewnowych 1
- Pacjenci prezentują ból w lewym dolnym kwadrancie brzucha, podwyższoną temperaturę i tkliwość zlokalizowaną w lewym dolnym kwadrancie 1
- Brak wymiotów jest charakterystyczny dla niepowikłanego zapalenia 1
Powikłane zapalenie uchyłków z objawami otrzewnowymi
Proces zakaźny rozszerza się poza okrężnicę, prowadząc do:
- Stadium 1A-1B (Klasyfikacja WSES): Pęcherzyki powietrza okołookrężnicze lub mała ilość płynu okołookrężniczego, ropnie ≤ 4 cm - mogą wystąpić wczesne objawy otrzewnowe 1, 2
- Stadium 2A-2B: Ropnie > 4 cm lub odległy gaz (> 5 cm od zapalnego odcinka jelita) - nasilone objawy otrzewnowe 1, 2
- Stadium 3: Rozlany płyn bez odległego wolnego gazu - uogólnione objawy otrzewnowe 1
- Stadium 4: Rozlany płyn z odległym wolnym gazem (zapalenie otrzewnej kałowe) - ciężkie objawy otrzewnowe z niewydolnością narządową 1, 2
Kluczowe różnice diagnostyczne
Czas rozwoju objawów
- Objawy otrzewnowe rozwijają się powoli w przypadku perforacji jelita cienkiego, ponieważ treść jelitowa ma neutralne pH, jest enzymatycznie mniej aktywna i ma stosunkowo niskie obciążenie bakteryjne 1
- Znaczna tkliwość brzucha przy palpacji i mimowolne napięcie powłok są oznakami zapalenia otrzewnej i sugerują wyciek treści jelitowej, ale mogą rozwinąć się dopiero po kilku godzinach 1
- Perforacja jelita może być opóźnioną odpowiedzią z powodu uszkodzenia naczyniowego prowadzącego do niedokrwienia i martwicy jelita 1
Dokładność badania klinicznego
- Sama diagnoza kliniczna jest niedokładna - dodatnia wartość predykcyjna wynosi tylko 0,65, ujemna wartość predykcyjna 0,98 1
- Dodatkowe badania obrazowe poprawiają dokładność diagnostyczną u 37% pacjentów 1
- Nie należy opierać się wyłącznie na badaniu klinicznym przy podejrzeniu ostrego zapalenia uchyłków 1
Algorytm postępowania diagnostycznego
Wskazania do obrazowania
Tomografia komputerowa z kontrastem dożylnym jest niezbędna w następujących sytuacjach 1, 2, 3:
- Pacjenci bez wcześniejszego potwierdzonego obrazowo rozpoznania
- Ciężkie prezentacje kliniczne z podejrzeniem powikłań
- Pacjenci, którzy nie poprawiają się po leczeniu
- Pacjenci z obniżoną odpornością
- Wielokrotne nawroty z rozważaniem operacji profilaktycznej
Kryteria kliniczne sugerujące powikłane zapalenie
Trzy kryteria diagnostyczne według Laméris 1:
- Tkliwość bezpośrednia tylko w lewym dolnym kwadrancie
- CRP > 50 mg/l
- Brak wymiotów
Czerwone flagi wskazujące na progresję do postaci powikłanej 3:
- Objawy trwające > 5 dni
- Ból w skali VAS ≥ 8
- Wymioty
- CRP > 140 mg/L
- Wiek < 50 lat
Implikacje terapeutyczne
Leczenie w zależności od stadium
- Stadium 0 (niepowikłane): Leczenie zachowawcze bez antybiotyków u wybranych pacjentów immunokompetentnych 1, 3
- Stadium 1B (ropień < 4 cm): Sama antybiotykoterapia przez 7 dni 1
- Stadium 2A (ropień > 4 cm): Drenaż przezskórny + antybiotyki przez 4 dni 1, 2
- Stadium 3-4 (zapalenie otrzewnej): Interwencja chirurgiczna - resekcja pierwotna z zespoleniem lub procedura Hartmanna 1, 2
Czas trwania antybiotykoterapii przy powikłaniach
- 4 dni u pacjentów immunokompetentych i niekrytycznie chorych przy odpowiedniej kontroli źródła 1
- Do 7 dni u pacjentów z obniżoną odpornością lub krytycznie chorych 1
- Pacjenci z utrzymującymi się objawami zakażenia po 7 dniach wymagają diagnostyki obrazowej 1
Najczęstsze pułapki
- Niedocenianie powagi objawów u młodszych pacjentów - wiek < 50 lat jest predyktorem progresji 3
- Opóźnienie w wykonaniu CT - może prowadzić do błędnej klasyfikacji i niewłaściwego leczenia 2
- Ignorowanie braku gorączki lub leukocytozy - około 5% pacjentów z ciężkim zapaleniem uchyłków może nie mieć tych objawów 3
- Pojedyncze badanie zamiast seryjnych obserwacji - objawy otrzewnowe mogą rozwijać się przez wiele godzin, wymagając powtarzanych badań 1