What are the risk factors for diverticulitis in a patient with a history of diverticulosis?

Czynniki ryzyka zapalenia uchyłków

U pacjentów z uchyłkowatością jelita grubego, około 50% ryzyka rozwoju zapalenia uchyłków jest uwarunkowane genetycznie, podczas gdy pozostałe 50% można modyfikować poprzez styl życia i unikanie określonych leków. 1, 2

Czynniki genetyczne i demograficzne

• Wiek powyżej 65 lat stanowi istotny czynnik ryzyka zapalenia uchyłków 3, 4
• Czynniki genetyczne odpowiadają za około 40-50% ryzyka, przy czym rodzeństwo ma trzykrotnie wyższe ryzyko niż populacja ogólna 2, 5
• Warianty genu TNFSF15 (tumor necrosis factor superfamily member 15) zwiększają predyspozycję do choroby uchyłkowej 3
• Choroby tkanki łącznej, takie jak choroba policystycznych nerek, zespół Marfana lub zespół Ehlersa-Danlosa, zwiększają ryzyko 3

Czynniki żywieniowe zwiększające ryzyko

• Niska podaż błonnika pokarmowego (poniżej 22,1 g/dzień) zwiększa ryzyko zapalenia uchyłków 1, 2
• Wysokie spożycie czerwonego mięsa jest niezależnym czynnikiem ryzyka 1, 6, 7
• Dieta uboga w owoce, warzywa, pełne ziarna i rośliny strączkowe zwiększa podatność na zapalenie 1, 2
• Wysokie spożycie słodyczy koreluje ze zwiększonym ryzykiem 1, 2

Ważne: Przestarzały mit o unikaniu orzechów, kukurydzy, popcornu i owoców z drobnymi nasionami został obalony - te produkty nie zwiększają ryzyka zapalenia uchyłków 1, 2

Czynniki związane ze stylem życia

• Otyłość, szczególnie otyłość brzuszna (BMI ≥30 kg/m²) znacząco zwiększa ryzyko 1, 2, 3, 6
• Brak regularnej aktywności fizycznej, zwłaszcza intensywnych ćwiczeń, jest czynnikiem ryzyka 1, 2, 6
• Palenie tytoniu zwiększa zarówno częstość występowania, jak i ciężkość zapalenia uchyłków 1, 2, 4
• Alkoholizm (ale nie umiarkowane spożycie alkoholu) zwiększa ryzyko 1, 2
• Siedzący tryb życia koreluje ze zwiększoną zachorowalnością 4

Leki zwiększające ryzyko

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) stanowią istotny czynnik ryzyka, przy czym NLPZ inne niż aspiryna niosą wyższe ryzyko niż sama aspiryna 1, 2, 4

Opioidy są związane zarówno z zapaleniem uchyłków, jak i perforacją 1, 2, 4

Kortykosteroidy zwiększają ryzyko zapalenia uchyłków i powikłań, w tym perforacji 1, 2, 5, 4

Choroby współistniejące

• Nadciśnienie tętnicze zwiększa ryzyko choroby uchyłkowej 3
• Cukrzyca typu 2 jest czynnikiem ryzyka 3
• Stan immunosupresji (chemioterapia, przeszczep narządów, wysokie dawki steroidów) zwiększa zarówno częstość, jak i ciężkość zapaleń 2, 5

Algorytm stratyfikacji ryzyka

Dla pacjenta z uchyłkowatością, ryzyko progresji do zapalenia uchyłków jest najwyższe przy:

1. Obecności ≥3 modyfikowalnych czynników ryzyka (otyłość, palenie, brak aktywności fizycznej, dieta uboga w błonnik, wysokie spożycie czerwonego mięsa) 6
2. Regularnym stosowaniu NLPZ lub opioidów w połączeniu z innymi czynnikami 1, 2
3. Stanie immunosupresji niezależnie od innych czynników 2, 5

Kluczowe pułapki kliniczne

Nie należy zakładać, że wysokie spożycie błonnika samo w sobie zapobiegnie wszystkim przypadkom zapalenia uchyłków, ponieważ około 50% ryzyka jest uwarunkowane genetycznie 1, 2. Jedno badanie przekrojowe wykazało paradoksalnie wyższą częstość występowania uchyłkowatości przy wysokim spożyciu błonnika, co sugeruje, że związek między błonnikiem a uchyłkowatością różni się od związku z zapaleniem uchyłków 8

Należy pamiętać, że modyfikacje stylu życia mogą znacząco zmniejszyć ryzyko pomimo predyspozycji genetycznej - przestrzeganie wszystkich pięciu czynników niskiego ryzyka (normalne BMI, wysokie spożycie błonnika, regularna intensywna aktywność fizyczna, niskie spożycie czerwonego mięsa, niepalenie) może zapobiec 50% przypadków zapalenia uchyłków 6