Dieta płynna w zapaleniu uchyłków: Uzasadnienie kliniczne
Dieta płynna podczas ostrego zapalenia uchyłków jest zalecana głównie dla komfortu pacjenta i zmniejszenia obciążenia jelita, choć nie jest obowiązkowa – należy ją stopniowo rozszerzać w miarę ustępowania objawów.
Uzasadnienie fizjologiczne
- Podczas ostrego zapalenia uchyłków dieta płynna (clear liquid diet) zmniejsza mechaniczne podrażnienie zapalonych uchyłków i pozwala na odpoczynek jelita, co teoretycznie może przyspieszyć gojenie 1
- Tradycyjne podejście zakładało, że ograniczenie stałych pokarmów zmniejsza ciśnienie wewnątrzjelitowe i ryzyko perforacji, choć bezpośrednie dowody na to są ograniczone 2
- Dieta płynna ułatwia utrzymanie nawodnienia u pacjentów z nudnościami i wymiotami, którzy często towarzyszą ostremu zapaleniu uchyłków 3
Aktualne wytyczne i dowody naukowe
Faza ostra – elastyczne podejście
- American Gastroenterological Association zaleca dietę płynną podczas ostrej fazy zapalenia uchyłków przede wszystkim dla komfortu pacjenta, ale nie jest ona obowiązkowa 4
- Należy rozszerzać dietę w miarę ustępowania objawów, kierując się tolerancją pacjenta 4
- Jeśli pacjent nie może rozszerzyć diety po 3-5 dniach, wymagana jest natychmiastowa kontrola lekarska 4
Dowody na wcześniejsze żywienie
- Badanie prospektywne z 25 pacjentami z powikłanym zapaleniem uchyłków wykazało, że wczesne żywienie doustne płynną dietą bezresztkową jest bezpieczne i może skrócić czas hospitalizacji (średnio 10,4 dni) 5
- W tym badaniu 23 z 25 pacjentów miało dobry przebieg przy wczesnym żywieniu doustnym, co sugeruje że ścisłe ograniczenia dietetyczne mogą nie być konieczne 5
- Przegląd systematyczny z 2018 roku wykazał "bardzo niską" jakość dowodów porównujących liberalną i restrykcyjną dietę błonnikową w leczeniu szpitalnym, ale warunkowo zaleca stosowanie diet liberalnych zamiast restrykcji dietetycznych 6
Algorytm postępowania dietetycznego
Niepowikłane zapalenie uchyłków u pacjentów immunokompetentnych
- Dzień 1-2: Dieta płynna (clear liquids) – woda, buliony, soki bez miąższu, herbata 1, 4
- Dzień 3-5: Stopniowe wprowadzanie diety niskobłonnikowej w miarę ustępowania bólu i gorączki 4
- Po ustąpieniu objawów: Przejście na dietę wysokobłonnikową (>22,1 g/dzień) dla prewencji nawrotów 1, 6
Powikłane zapalenie uchyłków wymagające hospitalizacji
- Początkowo dieta płynna lub żywienie pozajelitowe w zależności od ciężkości stanu 2
- Przejście na doustne żywienie płynne bezresztkowe w ciągu 72 godzin, jeśli stan pacjenta się poprawia 5
- Wprowadzenie diety stałej bezresztkowej 24 godziny przed wypisem 5
Prewencja nawrotów – dieta wysokobłonnikowa
- Po ustąpieniu ostrej fazy American Gastroenterological Association zdecydowanie zaleca dietę wysokobłonnikową zgodną z wytycznymi żywieniowymi (>22,1 g błonnika dziennie) z owoców, warzyw, pełnoziarnistych produktów zbożowych i roślin strączkowych 1, 4, 6
- Błonnik z owoców wykazuje najsilniejszy efekt ochronny w porównaniu z innymi źródłami błonnika 4
- Suplementacja błonnikiem może być korzystna, ale nie powinna zastępować diety wysokiej jakości 1, 4
Częste błędy do uniknięcia
- Nie zalecaj unikania orzechów, nasion, popcornu czy kukurydzy – nie są one związane ze zwiększonym ryzykiem zapalenia uchyłków i mogą mieć działanie ochronne 1, 7, 6
- Nie przedłużaj niepotrzebnie diety płynnej – jeśli pacjent toleruje pokarm, należy stopniowo rozszerzać dietę, ponieważ przedłużone ograniczenia mogą prowadzić do niedożywienia 4, 6
- Nie stosuj diety niskobłonnikowej długoterminowo – po ustąpieniu ostrej fazy należy zwiększyć spożycie błonnika dla prewencji nawrotów 1, 6
Podsumowanie praktyczne
Dieta płynna w zapaleniu uchyłków służy przede wszystkim zmniejszeniu dyskomfortu i obciążenia jelita podczas ostrej fazy zapalnej. Nie jest to jednak bezwzględny wymóg – kluczowe jest indywidualne dostosowanie do tolerancji pacjenta i stopniowe rozszerzanie diety w miarę poprawy stanu klinicznego. Po ustąpieniu objawów ostrej fazy priorytetem staje się dieta wysokobłonnikowa dla prewencji nawrotów.