What are the symptoms of vitamin B12 deficiency, especially in older adults or those with gastrointestinal disorders or strict vegetarian/vegan diets?

Symptomen van Vitamine B12-tekort

Vitamine B12-tekort veroorzaakt een breed spectrum aan neurologische, hematologische, psychiatrische en gastro-intestinale symptomen die onafhankelijk of in combinatie kunnen optreden, waarbij neurologische symptomen vaak verschijnen vóór hematologische veranderingen. 1, 2

Neurologische Symptomen

De neurologische manifestaties zijn vaak de vroegste en meest prominente tekenen van B12-tekort:

Sensorische Symptomen (verschijnen typisch eerst)

• Paresthesieën en gevoelloosheid in handen, voeten en romp - tintelingen en "spelden en naalden" gevoel 1, 2
• Verlies van proprioceptie (positiezin), vibratiezin, tactiele en nociceptieve sensatie 3, 2
• Deze sensorische symptomen treden doorgaans op vóór motorische disfunctie 3, 2

Motorische en Coördinatie Symptomen

• Ataxie en balansproblemen door verminderde proprioceptie 1, 2
• Verhoogd valrisico door sensorische ataxie 1
• Spierzwakte, abnormale reflexen en spasticiteit naarmate de deficiëntie vordert 3, 2
• Verminderde zenuwgeleidingssnelheid 3

Ernstige Neurologische Complicaties

• Subacute gecombineerde degeneratie van het ruggenmerg met uitgebreide demyelinisatie in het centrale zenuwstelsel, vooral in het ruggenmerg 3, 2, 4
• Axonale degeneratie in distale afferente vezels van dorsale wortelganglion neuronen 3, 2
• Optische neuropathie met wazig zien of visuele stoornissen 1, 4

Cognitieve en Psychiatrische Symptomen

• "Brain fog" - concentratieproblemen en vertraagd denken 2, 5
• Geheugenstoornissen en kortetermijngeheugenverlies 6
• Depressie en stemmingsstoornissen 3, 5, 7
• Dementie bij ernstige deficiëntie 3, 4

Hematologische Symptomen

Belangrijk: Hematologische tekenen kunnen afwezig zijn bij één derde van de patiënten met B12-tekort 6, 2

• Macrocytaire anemie (verhoogd MCV) - vaak het vroegste laboratoriumteken 6, 2
• Hypersegmentatie van neutrofielen door verminderde DNA-synthese 2
• Symptomen van anemie: vermoeidheid, dyspneu bij inspanning, angina pectoris 4, 5
• Anemie die niet reageert op ijzersuppletie 1, 2

Gastro-intestinale Symptomen

• Glossitis (ontstoken, gladde tong) 1
• Indigestie en diarree 7
• Algemene gastro-intestinale klachten 4

Algemene Symptomen

• Vermoeidheid en algemene zwakte - vaak vroege manifestaties 5, 7
• Symptomen gerelateerd aan hartfalen bij ernstige anemie: enkeloedeem, orthopneu, nocturie 4

Kritische Klinische Overwegingen

Progressie van Symptomen

De ernst van symptomen neemt toe naarmate de deficiëntie vordert, waarbij sensorische symptomen typisch verschijnen vóór motorische disfunctie 3, 2. Vroege tekenen zoals loopstoornis en paresthesieën markeren de eerdere stadia van deficiëntie 3.

Belangrijke Valkuil

Tot 50% van de patiënten met "normale" serum B12-waarden heeft functionele metabole deficiëntie wanneer gemeten met methylmalonzuur (MMA) 6, 2. Normale serum B12-waarden sluiten functionele B12-deficiëntie dus niet uit 2. Neurologische schade door subacute gecombineerde degeneratie kan permanent worden als de behandeling wordt uitgesteld 2.

Timing van Manifestaties

Neuropsychiatrische symptomen kunnen hematologische tekenen voorafgaan 4, 5. Macrocytose gaat anemie vooraf, waarbij een verhoogd MCV vaak het vroegste laboratoriumteken is dat verschijnt voordat anemie zich ontwikkelt 6.

Risicogroepen die Extra Waakzaamheid Vereisen

• Ouderen >75 jaar: 18,1% heeft metabole deficiëntie; 25% van >85 jaar heeft B12 <170 pmol/L 6
• Veganisten en strikte vegetariërs door beperkte voedingsinname 1, 8
• Patiënten met gastro-intestinale aandoeningen: atrofische gastritis, coeliakie, inflammatoire darmziekten 1, 8
• Medicatiegebruik: metformine >4 maanden, protonpompremmers >12 maanden, H2-receptorantagonisten 6, 1, 8
• Post-bariatrische chirurgie patiënten door verminderde intrinsieke factor en maagzuur 6, 1
• Ileale resectie >20 cm bij ziekte van Crohn 6, 1