Kan melatonine angst verhogen tijdens SSRI-ophoging bij een gevoelige patiënt?
Het is onwaarschijnlijk dat melatonine de angst verhoogt tijdens SSRI-ophoging met citalopram; melatonine wordt juist aanbevolen voor angstreductie en heeft een gunstig veiligheidsprofiel, zelfs bij gevoelige patiënten. 1
Melatonine en angst: De evidence
De beschikbare richtlijnen en onderzoek wijzen consistent op anxiolytische (angstverminderende) effecten van melatonine, niet op angstverhoging:
Perioperatieve richtlijnen van de Mayo Clinic bevelen aan melatonine te continueren omdat het angst kan verminderen vergeleken met placebo bij volwassenen, en mogelijk even effectief is als midazolam voor angstreductie. 1
Oncologie-richtlijnen tonen dat melatonine depressie kan verminderen in de perioperatieve periode bij borstkankerpatiënten, hoewel de evidence voor langdurig gebruik gemengd is. 1
Preklinisch onderzoek toont dat melatonine juist anxiolytische effecten heeft en stress-geïnduceerde angst kan verminderen door modulatie van het dopaminerge systeem in de hippocampus. 2
Belangrijke nuance: Melatonine kan depressieve symptomen verergeren
De American Academy of Sleep Medicine waarschuwt dat melatonine geassocieerd is met toename van depressieve symptomen bij sommige patiënten, vooral bij hogere doses. 1 Dit is echter niet hetzelfde als angstverhoging.
Interactie tussen citalopram en melatonine
Er is geen directe farmacologische interactie die angst zou verhogen:
Citalopram verhoogt melatonine níet: Onderzoek toont dat fluvoxamine de serum melatonine-spiegels verhoogt (factor 2.8) door remming van CYP1A2 en CYP2C19, maar citalopram heeft dit effect niet. 3
Synergistische effecten mogelijk gunstig: Gecombineerde behandeling met SSRI's en melatonine toont synergistische antidepressieve effecten in diermodellen door normalisatie van BDNF-TrkB signalering in de hippocampus. 4
Alternatieve verklaringen voor toegenomen angst
Bij deze gevoelige patiënt zijn er waarschijnlijker verklaringen voor toegenomen angst:
1. SSRI-ophoging effecten
- Initiële activatie/agitatie is een bekend bijeffect van SSRI-ophoging, vooral bij gevoelige patiënten in de eerste 24-48 uur na dosisverhoging. 5
- De American Academy of Child and Adolescent Psychiatry beveelt aan SSRI's te starten met lage doses en langzaam te verhogen om bijwerkingen te minimaliseren. 5
2. Timing en causaliteit
- De patiënt gebruikt melatonine 14 dagen, maar de SSRI wordt momenteel verhoogd
- Temporele relatie suggereert SSRI-ophoging als waarschijnlijker oorzaak dan melatonine die al 2 weken stabiel wordt gebruikt
3. Gevoeligheid voor substanties
- De beschreven gevoeligheid voor cafeïne, drugs en pre-workout supplementen suggereert verhoogde farmacologische sensitiviteit
- Dit maakt haar meer vatbaar voor SSRI-bijwerkingen, niet voor melatonine-effecten
Veiligheidsoverwegingen melatonine
Melatonine heeft een uitstekend veiligheidsprofiel:
- Geen ernstige bijwerkingen bij kortdurend gebruik tot 10 mg/dag bij gezonde volwassenen. 1
- Gerapporteerde bijwerkingen bij hogere doses: hoofdpijn, slaperigheid, hypotensie, gastro-intestinale klachten. 1
- Geen additieve CNS-depressie met SSRI's zoals wel het geval is bij benzodiazepines. 5
Praktische aanbevelingen
Continueer de melatonine en focus op de SSRI-ophoging als waarschijnlijke oorzaak van toegenomen angst:
- Vertraag de citalopram-ophoging: Verhoog met kleinere stappen (bijv. 5 mg in plaats van 10 mg) bij deze gevoelige patiënt. 5
- Intensieve monitoring: Evalueer 24-48 uur na elke dosisaanpassing op activatie, agitatie of toegenomen angst. 5
- Overweeg tijdelijke anxiolyse: Indien nodig, kortwerkende benzodiazepine voor acute angst tijdens SSRI-opbouw, maar gebruik voorzichtig. 5
Belangrijke valkuilen
- Verwar SSRI-activatie niet met melatonine-effecten: De timing wijst op SSRI-ophoging als oorzaak
- Stop melatonine niet abrupt: Dit kan slaapproblemen verergeren, wat op zijn beurt angst kan verhogen
- Overschat gevoeligheid niet: "Gevoeligheid" voor cafeïne betekent niet automatisch problematische reacties op alle substanties; melatonine is endogeen hormoon met mild profiel