What are the safety considerations for using creatine (a dietary supplement) in adults with pre-existing health conditions, such as impaired renal (kidney) function or diabetes?

Bezpieczeństwo stosowania kreatyny

Kreatyna jest bezpieczna dla zdrowych dorosłych w dawkach 3-5 g/dziennie, ale powinna być unikana przez osoby z istniejącą chorobą nerek (eGFR <45 mL/min/1,73 m²) lub cukrzycą z uszkodzeniem nerek. 1, 2

Bezpieczeństwo u zdrowych osób dorosłych

Kreatyna wykazuje doskonały profil bezpieczeństwa u zdrowych osób przy stosowaniu zalecanych dawek przez długi okres (do 5 lat przy dawkach do 30 g/dziennie). 2, 3 Głównym działaniem niepożądanym jest przejściowy wzrost masy ciała o 1-2 kg z powodu retencji wody lub zwiększonej syntezy białek. 2

• Krótko- i długoterminowa suplementacja jest dobrze tolerowana u zdrowych osób i różnych populacji pacjentów. 2
• Nie ma udokumentowanych poważnych negatywnych skutków zdrowotnych przy przestrzeganiu odpowiednich protokołów suplementacji. 2
• Badania kliniczne z kontrolowanym projektem nie potwierdzają, że kreatyna upośledza funkcję nerek, mimo kilku doniesień kazuistycznych i badań na zwierzętach sugerujących taką możliwość. 3

Osoby z upośledzoną funkcją nerek

Kreatyna jest przeciwwskazana u osób z przewlekłą chorobą nerek lub czynnikami ryzyka dysfunkcji nerek. 1, 4, 5

Konkretne wytyczne według eGFR:

• eGFR ≥60 mL/min/1,73 m²: Kreatyna jest bezpieczna do stosowania 6
• eGFR 30-59 mL/min/1,73 m² (stadium 3 CKD): Należy unikać kreatyny całkowicie 1, 6
• eGFR <30 mL/min/1,73 m² (stadium 4-5 CKD): Bezwzględne przeciwwskazanie 1, 6
• Pojedyncza zdrowa nerka: Nie zaleca się suplementacji z powodu krytycznej potrzeby zachowania pozostałej funkcji nerek 1, 2

Ważne ostrzeżenie diagnostyczne:

Kreatyna podnosi stężenie kreatyniny w surowicy o 0,2-0,3 mg/dL poprzez niepatologiczną konwersję do kreatyniny, co może fałszywie sugerować ostre uszkodzenie nerek. 1, 2 To nie oznacza rzeczywistego upośledzenia funkcji nerek. 2, 3

• Wzorce eGFR oparte na kreatyninie są niewiarygodne u osób z dużą masą mięśniową lub przyjmujących suplementy kreatyny. 1
• Obliczenia eGFR zakładają warunki stanu ustalonego i są nieprawidłowe, gdy kreatynina jest ostro podwyższona z przyczyn pozanerkowych. 1
• Należy używać cystyny C lub mierzonego GFR zamiast kreatyniny do oceny funkcji nerek podczas suplementacji kreatyną. 1

Protokół postępowania przy podwyższonej kreatyninie:

1. Natychmiast przerwać suplementację kreatyny 1
2. Powtórzyć pomiar kreatyniny i eGFR w ciągu 1-2 tygodni po zaprzestaniu 1
3. Sprawdzić stosunek albuminy do kreatyniny w moczu (UACR) - albuminuria wskazuje na prawdziwe uszkodzenie nerek 1
4. Rozważyć pomiar cystyny C jako alternatywny marker funkcji nerek niezależny od masy mięśniowej 1

Osoby z cukrzycą

U osób z cukrzycą typu 2 i chorobą nerek cukrzycową kreatyna powinna być unikana, szczególnie gdy eGFR <45 mL/min/1,73 m². 7, 1

• Cukrzyca z nadciśnieniem tętniczym lub obniżonym GFR stanowi potencjalne ryzyko dysfunkcji nerek, co jest przeciwwskazaniem do wysokich dawek kreatyny (>3-5 g/dziennie). 5
• Pacjenci z cukrzycą i CKD wymagają monitorowania eGFR i UACR co 3-6 miesięcy. 7, 6
• Należy unikać łączenia kreatyny z innymi potencjalnie nefrotoksycznymi substancjami, takimi jak NLPZ. 7, 1

Interakcje z lekami

Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu leków wpływających na funkcję nerek:

• Inhibitory ACE/ARB: Małe wzrosty kreatyniny (do 30% od wartości wyjściowej) nie powinny prowadzić do odstawienia leku przy braku odwodnienia, ale mogą być mylone z efektem kreatyny. 7, 1
• NLPZ: Należy unikać, ponieważ zwiększają ryzyko uszkodzenia nerek, szczególnie u osób z obniżonym eGFR. 7
• Leki moczopędne: Wymagają monitorowania poziomu potasu. 7

Zalecany protokół suplementacji

Faza podtrzymująca: 3-5 g/dziennie jako pojedyncza dawka przez cały okres suplementacji. 2

• Spożywanie kreatyny z około 50 g białka i 50 g węglowodanów zwiększa wychwyt przez mięśnie poprzez stymulację insuliny. 2
• Faza ładowania (0,3 g/kg/dzień przez 5-7 dni) nie jest konieczna do zwiększenia zapasów kreatyny w mięśniach. 8

Kiedy skierować do nefrologa

Skierowanie do nefrologa jest wskazane, gdy: 7

• eGFR <30 mL/min/1,73 m² 7
• Stale rosnące poziomy albuminy w moczu 7
• Stale malejący eGFR pomimo zaprzestania suplementacji kreatyny 1
• Niepewność co do etiologii CKD 7

Najczęstsze pułapki

• Nie zakładaj, że podwyższona kreatynina oznacza chorobę nerek u sportowców lub osób przyjmujących kreatynę bez sprawdzenia eGFR i UACR. 1, 6
• Nie używaj samej kreatyniny w surowicy do oceny funkcji nerek z powodu czynników zakłócających, takich jak masa mięśniowa i metabolizm kreatyny. 1
• Nie łącz kreatyny z dietą wysokobiałkową (>1,3 g/kg/dzień) u osób z ryzykiem dysfunkcji nerek, ponieważ przyspiesza to utratę funkcji nerek. 6
• Pojedynczy podwyższony pomiar kreatyniny w kontekście suplementacji kreatyny i niedawnego wysiłku fizycznego nie ustala rozpoznania CKD. 1