Hiện tượng rỉ ối và cách xử trí
Triệu chứng của rỉ ối
Rỉ ối là tình trạng dịch ối thoát ra ngoài âm đạo do màng ối bị thủng, thường xảy ra sau các thủ thuật xâm lấn như chọc ối hoặc nội soi tử cung.
Biểu hiện lâm sàng cần tìm kiếm:
- Dịch trong, không màu, không mùi chảy ra từ âm đạo, có thể liên tục hoặc từng đợt 1
- Test nitrazine dương tính - giấy quỳ chuyển màu xanh do pH kiềm của dịch ối 2
- Test ferning dương tính - dịch ối khô trên lam kính tạo hình dương xỉ dưới kính hiển vi 2
- Siêu âm cho thấy lượng dịch ối giảm (AFI giảm) so với trước đó 2
- Số lượng băng vệ sinh ướt tăng - đếm số băng để theo dõi mức độ rỉ 2
Thời điểm và nguy cơ
- Rỉ ối sau chọc ối xảy ra ở khoảng 1-2% trường hợp, thường trong vòng 24 giờ sau thủ thuật 3
- Nguy cơ cao hơn khi chọc ối sớm (trước 15 tuần) và khi kim chọc xa nhau thai 1
- Rỉ ối kéo dài trên 2 tuần ít có khả năng tự khỏi 1
Xử trí rỉ ối
Xử trí bảo tồn (phương pháp ưu tiên ban đầu):
Nằm nghỉ tuyệt đối tại bệnh viện và theo dõi sát là phương pháp xử trí đầu tiên cho rỉ ối sau chọc ối, với kết quả tốt trong hầu hết trường hợp. 3
- Nhập viện nằm nghỉ tuyệt đối ngay khi phát hiện rỉ ối 3
- Theo dõi bằng siêu âm để đánh giá lượng dịch ối tái tích lũy 2, 3
- Kiểm tra lâm sàng định kỳ với test nitrazine, ferning và đếm băng vệ sinh 2
- Thời điểm kiểm tra: ngay sau khi phát hiện, sau 24 giờ và sau 48 giờ 2
Kết quả điều trị bảo tồn:
- Trong nghiên cứu 7 trường hợp rỉ ối sau chọc ối, tất cả đều ngừng rỉ và dịch ối tái tích lũy bình thường trong vòng 7 ngày với nằm nghỉ tuyệt đối 3
- 6/7 trường hợp sinh đủ tháng với thai nhi phát triển bình thường 3
- Chỉ có 1 trường hợp thai chết lưu ở 25 tuần (6 tuần sau khi rỉ ối) 3
Kỹ thuật can thiệp khi rỉ ối kéo dài:
Nếu rỉ ối không tự khỏi sau 2 tuần, có thể cân nhắc các kỹ thuật bít lỗ thủng:
- Kỹ thuật "amniopatch" - tiêm hỗn hợp tiểu cầu, keo fibrin và collagen dạng bột vào vị trí thủng 2
- Nút gelatin sponge để bít lỗ sau nội soi 4
- Các kỹ thuật này ngăn ngừa rỉ ối hiệu quả trong các nghiên cứu trên động vật và người 2, 4
Biến chứng cần cảnh báo
Khi rỉ ối kéo dài trên 2 tuần:
Cần tư vấn cặp vợ chồng về các nguy cơ nghiêm trọng nếu rỉ ối kéo dài không tự khỏi. 1
- Rối loạn hô hấp do thiểu ối kéo dài ảnh hưởng phát triển phổi 1
- Dị tật xương khớp do thai nhi bị chèn ép trong tử cung 1
- Sinh non với các biến chứng liên quan 1
- Thay đổi bệnh lý màng ối bao gồm tích tụ vảy dưới màng đệm, phản ứng dị vật, hoại tử và xuất huyết 5
Lưu ý quan trọng
- Không nhầm lẫn rỉ ối đơn thuần với thuyên tắc ối - một cấp cứu sản khoa nguy hiểm với triệu chứng suy hô hấp cấp, suy tuần hoàn và rối loạn đông máu 6
- Rỉ ối sau chọc ối có thể là bệnh lý khác biệt so với vỡ ối tự nhiên ở tam cá nguyệt 2, với tiên lượng tốt hơn khi xử trí bảo tồn 3
- Theo dõi sát là then chốt - nếu không cải thiện sau 1 tuần hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, cần tái đánh giá phương án điều trị 1, 3