Rekomendacje diagnostyki pasożytów u dzieci
Należy zlecić badanie kału na obecność pasożytów u dzieci z biegunką trwającą dłużej niż 3-7 dni, szczególnie jeśli jest wodnista, oraz u wszystkich dzieci z grup wysokiego ryzyka, przy czym konieczne jest pobranie co najmniej 3 próbek kału w dni naprzemienne.
Wskazania do diagnostyki pasożytniczej
Objawy kliniczne wymagające badań
- Uporczywa wodnista biegunka bez domieszki krwi trwająca dłużej niż typowe wirusowe zapalenie żołądka i jelit (>3-7 dni), szczególnie z towarzyszącymi skurczami brzucha, zmęczeniem, wymiotami i utratą masy ciała 1
- Gorączka i wymioty mogą początkowo naśladować wirusowe zapalenie żołądka i jelit, co wymaga czujności diagnostycznej 1
- Krwawa biegunka u dzieci, które podróżowały do obszarów endemicznych lub pochodzą z tych regionów, wymaga badań w kierunku pełzakowicy (amoebiasis) zarówno serologicznych, jak i badania kału 2
Grupy wysokiego ryzyka wymagające szczególnej uwagi
- Dzieci z niedoborami odporności, w tym zakażone HIV (częstość kryptosporidiozy 3-4% w USA, wyższa w Afryce), biorcy przeszczepów narządów oraz dzieci niedożywione 1
- Dzieci uczęszczające do żłobków i przedszkoli – w Polsce częstość zakażeń pasożytniczych wynosi 10,8% w przedszkolach i aż 46,3% w domach dziecka 3
- Dzieci z obszarów wiejskich (17,3% zakażeń) w porównaniu z miejskimi (10,3%) 3
- Dzieci 7-letnie stanowią grupę najwyższego ryzyka (19,1% w przedszkolach, 65,7% w domach dziecka) 3
- Dzieci z historią kontaktu ze skażoną wodą, basenami publicznymi lub niedawnych podróży zagranicznych, szczególnie do krajów rozwijających się 1
Protokół diagnostyczny
Podstawowe zasady pobierania materiału
- Należy pobrać co najmniej 3 próbki kału w dni naprzemienne, ponieważ pasożyty wydalają oocysty lub jaja nieregularnie 1, 4, 2
- Pojedyncza próbka kału jest niewystarczająca i może prowadzić do fałszywie ujemnych wyników 4
- W przypadku podejrzenia owsicy (Enterobius vermicularis) – najczęstszego pasożyta u dzieci w Polsce – należy zastosować metodę taśmy celofanowej przylepnej w okolicy odbytu 3
Specyficzne testy diagnostyczne
- Należy wyraźnie zlecić badanie w kierunku Cryptosporidium, ponieważ nie jest ono rutynowo włączane do standardowych badań kału 1
- Preferowane metody diagnostyczne to test immunoenzymatyczny (EIA) lub barwienie immunofluorescencyjne zamiast barwienia kwasoodpornego ze względu na wyższą czułość 1
- Standardowe badanie kału powinno obejmować bezpośredni preparat w roztworze soli fizjologicznej i jodyny oraz test dekantacji 3
Szczególne sytuacje kliniczne
- U pacjentów z podejrzeniem nieswoistych chorób zapalnych jelit, którzy są rozważani do terapii kortykosteroidami, należy wykonać badanie wyskrobin błony śluzowej okrężnicy w kierunku pełzaków, ponieważ kortykosteroidy mogą prowadzić do bardziej inwazyjnej postaci pełzakowicy 2
- U dzieci z AIDS i biegunką należy agresywnie poszukiwać specyficznej diagnozy, ponieważ mogą być zakażone wieloma patogenami jednocześnie 2
Kontrola po leczeniu
- Należy powtórzyć badanie kału 2-3 tygodnie po leczeniu u dzieci z utrzymującymi się objawami 4
- Ponowne badanie wymaga również pobrania co najmniej 3 próbek kału ze względu na przerywane wydalanie pasożytów 4
Najczęstsze błędy diagnostyczne
- Poleganie na pojedynczej próbce kału u pasożytów z przerywanym wydalaniem prowadzi do przeoczenia diagnozy 4
- Niezlecenie specyficznego badania w kierunku Cryptosporidium w rutynowych badaniach kału 1
- Brak badań przesiewowych u dzieci z domów dziecka i obszarów wiejskich, gdzie owsica (enterobiasis) stanowi główny problem zdrowotny 3