Lökoferez Nedir?
Lökoferez (leukapheresis), hastanın kanından otomatik bir santrifüj sistemi kullanarak aşırı beyaz kan hücrelerini (lökositleri) ayırıp uzaklaştıran ve kalan kan bileşenlerini hastaya geri veren terapötik bir aferez işlemidir. 1
İşlemin Temel Özellikleri
Lökoferez, hastanın kanının iki venöz erişim noktasından geçirildiği bir prosedürdür - biri kan çekilmesi, diğeri geri verilmesi için kullanılır 1. İşlem sırasında:
- Kan, otomatik bir hücre ayırıcı santrifüj sisteminden (aferez cihazı) geçer 1
- Beyaz kan hücreleri ayrılır ve toplanır 2
- Plazma ve kırmızı kan hücreleri hastaya geri verilir 1
- İşlem genellikle günlük olarak, klinik iyileşme sağlanana ve beyaz kan hücresi sayısı önemli ölçüde azalana kadar tekrarlanır 3
Klinik Kullanım Alanları
Akut Lösemilerde Hiperökositoz
Lökoferez, özellikle akut miyeloid lösemide (AML) beyaz kan hücresi sayısı >100,000/μL olan ve lökostaz belirtileri gösteren hastalarda acil sitoreduktif tedavi olarak endikedir. 4, 5
- Lökostaz, AML hastalarının yaklaşık %8'inde görülen, nadir ancak potansiyel olarak katastrofik bir komplikasyondur 3
- İşlem, özellikle miyeloid lösemilerde etkilidir; lenfoid maligniteler nadiren lökostaz geliştirir 5
- Beyaz kan hücresi sayısında belirgin azalma sağlar (örneğin, 200.7 × 10⁹/L'den 150.3 × 10⁹/L'ye) 3
CAR-T Hücre Tedavisi İçin Hücre Toplama
Lökoferez, CAR-T hücre üretimi için hastadan CD3+ lenfositlerin toplanmasında kritik bir rol oynar 1:
- Otolog CAR-T hücreleri üretmek için gerekli lenfositleri toplar 1
- İşlem öncesi mutlak lenfosit sayısı (ALC) >0.2 × 10⁹/L olması önerilir, ancak >0.5 × 10⁹/L (veya mutlak CD3+ lenfosit sayısı >0.15 × 10⁹/L) tercih edilir 1
- Pediatrik hastalarda periferik venöz kanül yerine santral venöz kateter gerekebilir 1
Kronik Lösemilerde Sitoreduktif Tedavi
Kronik miyeloid lösemi (KML) ve kronik lenfositik lösemi (KLL) hastalarında:
- Tekrarlayan beyaz kan hücresi uzaklaştırma işlemleri, hücre sayısında önemli azalma sağlar 6
- Terleme, halsizlik ve splenomegaliye bağlı ağrı gibi semptomları hafifletir 6
- KLL'de yoğun ve sık lökoferez işlemleri, splenomegali/lenfadenopati regresyonu ve semptom çözülmesi sağlar 6
Kritik Kontrendikasyonlar
Akut promyelositik lösemi (APL) hastalarında lökoferez kesinlikle kontrendikedir - koagülopatiyi kötüleştirir ve fatal kanama riskini artırır. 4, 5
İşlem Öncesi Hazırlık Gereksinimleri
CAR-T hücre toplama için lökoferez öncesi değerlendirme 1:
- Performans durumu: ECOG <2, Karnofsky >%60
- Oda havasında oksijen satürasyonu >%92
- Hemoglobin >80 g/L (iyi bir arayüz oluşturmak için)
- Trombosit sayısı >30 × 10⁹/L
- Hepatit B, hepatit C, HIV, sifiliz ve HTLV testleri (lökoferez öncesi 30 gün içinde)
- Steroid maruziyetinden sonra en az 3 gün bekleme süresi
İşlemin Etkinliği ve Sınırlamaları
Lökoferez, beyaz kan hücresi sayısını hızla azaltmada etkilidir, ancak 3:
- AML'de lökostaz ile ilişkili yüksek mortalite oranını önemli ölçüde değiştirmez
- Hastaların yaklaşık yarısında erken ölüm (ilk 7 gün içinde) görülür
- Kemoterapiyle birlikte kullanılmalıdır - tek başına yeterli değildir 5, 3
- Hidroksikarbamid (50-60 mg/kg/gün) ile sitoreduktif tedavi, lökoferezle birlikte veya alternatif olarak kullanılmalıdır 4
Güvenlik ve Komplikasyonlar
İşlem genellikle güvenlidir, ancak şu komplikasyonlar gelişebilir 7:
- Hemodinamik instabilite (özellikle pediatrik hastalarda yakın monitörizasyon gerekir) 1
- Hipokalsemi
- Dilüsyonel koagülopati
- Kateter ile ilişkili ağrı
- Elektrolit dengesizliği ve sıvı kaymaları 1
Diğer Aferez Uygulamaları
Lökoferez, daha geniş terapötik aferez kategorisinin bir parçasıdır 2, 7:
- Mobilize periferik kan hematopoietik progenitör hücre toplama
- Donör lenfosit infüzyonu hazırlığı için mononükleer hücre toplama
- Graft versus host hastalığı tedavisinde ekstrakorporeal fotoferez 2