Sarkoidozda Osteodejeneratif Değişiklikler
Evet, sarkoidoz kemik tutulumu yapabilir ve osteodejeneratif değişikliklere yol açabilir, ancak bu doğrudan granülomatöz kemik tutulumu şeklinde olur ve klasik dejeneratif artrit paterninden farklıdır. 1
Kemik Tutulumunun Özellikleri
Sarkoidozda kemik tutulumu spesifik radyolojik bulgularla karakterizedir:
- Osteoliz, kistik/delikli lezyonlar ve trabeküler patern değişiklikleri X-ray, BT ve MRG'de görülebilir ve American Thoracic Society'ye göre sarkoid kemik tutulumu için "yüksek olasılıklı" tanısal özelliklerdir 1
- Galyum sintigrafisi, PET veya MRG'de inflamatuar kemik lezyonları sarkoidoz için "olası" özellikler olarak kabul edilir 1
- Kemik tutulumu hastaların %3-39'unda görülür, kullanılan görüntüleme yöntemine ve çalışılan popülasyona bağlı olarak bu oran değişir 2
Tutulum Paternleri
Sarkoidozda kemik tutulumu belirli bir dağılım gösterir:
- El ve ayak falankslarının bilateral tutulumu en sık görülen paterndir 2
- Uzun kemikler, kafatası, kaburgalar ve vertebralar da tutulabilir 2
- Daktilitis özellikle kronik, multiorgan sarkoidozun komplikasyonu olarak ortaya çıkar 3
- Kemik tutulumu sıklıkla asemptomatiktir ve bu nedenle tanı konulmamış olabilir 4
Dolaylı Kemik Etkileri
Sarkoidoz kemik sağlığını birkaç mekanizma ile etkiler:
- Anormal vitamin D metabolizması hiperkalsemi ve hiperkalsiüriye yol açar 1, 5
- Hastaların çoğunda D vitamini-25 düzeyleri düşük, ancak D vitamini-1,25 düzeyleri normal veya artmış olabilir 6
- Kortikosteroid tedavisi osteoporoza neden olur ve kemik kırılığı riskini artırır 6, 7
- Kırık riski %23.5'e kadar çıkabilir, bu oran normal kemik mineral yoğunluğuna rağmen görülebilir 7
Tanısal Yaklaşım
Kemik tutulumundan şüphelenildiğinde:
- Düz grafiler el ve ayak küçük kemiklerindeki lezyonları diğer kemiklere göre daha iyi gösterir 2
- Kemik sintigrafisi iskelet hastalığının yaygınlığını ve kemik iliği tutulumunu tanımlamak için yararlıdır 2
- MRG vertebralarda multifokal lezyonları gösterir: T1-ağırlıklı görüntülerde hipointens, T2-ağırlıklı görüntülerde hiperintens 2
- Multifokal kemik lezyonları ve yerleşik sarkoidoz tanısı varlığında, kemik sarkoidozu ayırıcı tanıda düşünülmelidir 2
Önemli Uyarılar
- Kemik tutulumu genellikle asemptomatik olduğu için yetersiz tanı konulması sık görülür 4
- Sarkoidoz hastalarında osteoporoz yönetimi özel dikkat gerektirir çünkü bu hastalarda hiperkalsüri ve hiperkalsemiye yol açan altta yatan kalsiyum metabolizması bozukluğu vardır 4
- Düşük diyet kalsiyumu, kırık, yaş, cinsiyet ve menopoz düşük kemik mineral yoğunluğu riskini artırır 7
- Serum 25(OH)D düzeyi 20 ng/ml'nin üzerinde olduğunda kırık riski artar, bu nedenle sarkoidozda istenen 25(OH)D seviyeleri genel popülasyon için önerilenden daha düşük olabilir 7
Tedavi Yaklaşımı
- Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar veya kortikosteroidler genellikle kas-iskelet tutulumunu rahatlatır 3
- Kortikosteroid dirençli veya bağımlı formlarda metotreksat veya anti-TNF-α tedavisi kullanılır 3
- Vitamin D ve kalsiyum desteği gerekli olabilir, ancak vitamin D takviyesi serum kalsiyum düzeyini etkilemez 7