Leczenie zapalenia oskrzeli u 11-letniego dziecka
U 11-letniego dziecka z ostrym zapaleniem oskrzeli bez gorączki, z mokrym kaszlem i świstem wydechowym, należy zastosować leczenie objawowe i unikać antybiotyków oraz leków przeciwastmatycznych, chyba że występują dodatkowe objawy astmy, takie jak nawracające świsty oskrzelowe reagujące na beta-2-agoniści. 1
Ocena kliniczna i diagnostyka
- Należy ustalić, czy kaszel jest mokry/produktywny czy suchy, ponieważ ścieżki postępowania znacząco się różnią 2
- Należy szukać "wskaźników alarmowych" wskazujących na poważną chorobę podstawową: kaszel podczas karmienia, palce pałeczkowate, deformacja klatki piersiowej, zaburzenia wzrostu lub niewydolność oddechowa 2
- Należy ocenić obecność cech atopowych (egzema, alergie pokarmowe) oraz wywiad rodzinny w kierunku astmy 1
- U dzieci powyżej 5. roku życia należy wykonać spirometrię z testem rozkurczowym, jeśli dziecko jest w stanie wiarygodnie wykonać badanie 1, 2
Kiedy NIE rozpoznawać astmy
- Astmy nie należy rozpoznawać wyłącznie na podstawie objawów - wymagane są obiektywne badania, gdy wiek dziecka na to pozwala 1
- Dzieci z przewlekłym kaszlem (>4 tygodnie) jako jedynym objawem prawdopodobnie nie mają astmy 1
- Nawracające świsty oskrzelowe są najważniejszym objawem astmy, a nie izolowany kaszel 1
Leczenie - czego NIE stosować
- Nie należy stosować leków przeciwastmatycznych (w tym salbutamolu) u dzieci z kaszlem po wirusowym zapaleniu oskrzeli, chyba że występują inne objawy astmy, takie jak nawracające świsty i/lub duszność 3, 1, 4
- Nie należy stosować antybiotyków w rutynowym leczeniu ostrego zapalenia oskrzeli u dzieci bez przewlekłej choroby płuc 5, 6, 7
- Nie należy stosować wziewnych środków osmotycznych, takich jak hipertoniczny roztwór soli 3, 4
Kiedy rozważyć leczenie
Jeśli kaszel staje się przewlekły (>4 tygodnie):
- Jeśli kaszel jest mokry/produktywny bez specyficznych wskaźników alarmowych, należy przepisać 2-tygodniowy kurs antybiotyków celujących w typowe bakterie oddechowe (Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis), takich jak amoksycylina z kwasem klawulanowym 3, 2, 8
- To może wskazywać na przedłużające się bakteryjne zapalenie oskrzeli (protracted bacterial bronchitis), które wymaga leczenia antybiotykowego 8
Jeśli występują cechy astmy:
- Jeśli dziecko ma nawracające świsty (>3 epizody w poprzednim roku) oraz czynniki ryzyka utrzymującej się astmy, można rozważyć długoterminowe leczenie 1
- Wziewne kortykosteroidy są jedyną klasą leków, która zapewnia długoterminową kontrolę i zmniejsza zachorowalność u dzieci z uporczywymi świstami 1
- Salbutamol jest krótko działającym beta-agonistą stosowanym tylko do łagodzenia objawów - nie modyfikuje przebiegu choroby ani nie zapobiega rozwojowi astmy 1, 9
Leczenie objawowe
- Odsysanie wydzieliny z nosa w celu ułatwienia oddychania i karmienia 4
- Odpowiednie pozycjonowanie z lekko uniesioną głową łóżka 4
- Odpowiednie nawodnienie 4
- Tlen uzupełniający tylko wtedy, gdy saturacja spada poniżej 90% 4
Przebieg naturalny i monitorowanie
- Ostre zapalenie oskrzeli jest chorobą samoograniczającą się, a kaszel zazwyczaj ustępuje w ciągu 8-15 dni 4
- 90% dzieci jest wolnych od kaszlu do 21. dnia choroby 3, 4
- Kaszel staje się "przewlekły" po 4 tygodniach, co wymaga ustrukturyzowanego podejścia zgodnie z wytycznymi dotyczącymi przewlekłego kaszlu 3, 2, 4
Pułapki, których należy unikać
- Nie należy używać terminu "reaktywna choroba dróg oddechowych", ponieważ opóźnia to właściwą diagnozę i leczenie astmy u dzieci z nawracającymi świstami 1
- Obecność lub brak zabarwionej (np. zielonej) plwociny nie różnicuje wiarygodnie między bakteryjnymi a wirusowymi infekcjami dolnych dróg oddechowych 6
- Należy unikać niepotrzebnego stosowania antybiotyków, ponieważ wykazano, że zapewniają one jedynie minimalną korzyść (skrócenie kaszlu o około pół dnia) i mają działania niepożądane 7