In an adult who develops foot stiffness and pain after prolonged inactivity (e.g., a long car ride), what are the likely causes and concerning conditions to consider?

Voet Stijfheid en Pijn na Inactiviteit: Waarschijnlijke Oorzaken

Stijfheid en pijn in de voeten na een periode van inactiviteit zoals een autorit wijst het meest waarschijnlijk op osteoartritis (artrose), waarbij pijn en stijfheid typisch verergeren na rust en verbeteren met beweging. 1

Primaire Differentiaaldiagnose

Osteoartritis (Meest Waarschijnlijk)

• Osteoartritis treft ongeveer 50% van personen ouder dan 65 jaar en veroorzaakt pijn die kenmerkend verergert na inactiviteit en verbetert met beweging. 1
• De stijfheid is vooral prominent in de ochtend of na langdurig zitten, wat precies past bij het klinische beeld na een autorit. 1
• Pijn bij osteoartritis wordt beschreven als dof en pijnlijk, en neemt toe bij het opstaan uit een stoel of bij het beginnen met lopen. 1

Plantaire Fasciitis

• Pijn aan de onderkant van de voet die het ergst is bij de eerste stappen na rust, vooral 's ochtends of na zitten. 2
• De American Academy of Family Physicians beschrijft dat pijn typisch verbetert na enkele minuten lopen maar kan terugkeren na langdurige activiteit. 2

Perifere Arteriële Vaatziekte (PAV)

• Asymptomatische PAV komt voor bij 20-59% van patiënten met objectief bewezen vaatziekte, waarbij patiënten hun activiteit zelf beperken om onder hun ischemische drempel te blijven. 1
• Pijn die verergert bij rust en verbetert met been-afhankelijkheid (been laten hangen) wijst op kritische ischemie en vereist urgente vasculaire evaluatie. 3
• Controleer altijd op afwezige of verminderde polsen in de dorsalis pedis en posterior tibialis arteriën. 3

Diagnostische Aanpak

Anamnese - Specifieke Vragen

• Locatie van de pijn: plantair (plantaire fasciitis), posterieur (Achilles tendinitis), lateraal (Haglund deformiteit), of diffuus (stressfractuur). 2
• Timing: pijn die het ergst is bij de eerste stappen na rust suggereert plantaire fasciitis of osteoartritis. 1, 2
• Verbetering met beweging: typisch voor osteoartritis en onderscheidt het van vasculaire claudicatio die verergert met lopen. 1
• Risicofactoren voor vaatziekte: diabetes, roken, nierinsufficiëntie, bekende atherosclerose. 3

Lichamelijk Onderzoek - Essentiële Bevindingen

• Palpeer specifieke anatomische structuren: Achilles insertie, laterale malleolus, posterieure superieure calcaneus, sesamoïd botten. 2
• Vasculair onderzoek: palpeer dorsalis pedis en posterior tibialis polsen bilateraal, zoek naar elevatie pallor of afhankelijke rubor. 3
• Calcaneus compressietest: knijp de calcaneus van mediaal naar lateraal om stressfractuur te suggereren. 2
• Inspecteer op huidveranderingen: dunne, glanzende, haarloze huid wijst op autonome veranderingen bij chronische ischemie. 1

Beeldvorming

• Begin met gewichtdragende röntgenfoto's van de voet als er sprake is van trauma, onvermogen om te lopen, of puntgevoeligheid over bot. 2, 4
• Röntgenfoto's hebben 85% sensitiviteit en 95% specificiteit voor plantaire fasciitis, hoewel ze typisch ongevoelig zijn voor fasciitis zelf. 2
• Als röntgenfoto's negatief zijn maar pijn persisteert >1 week, overweeg MRI zonder contrast of technetium botscan. 2, 4

Behandelalgoritme

Conservatieve Behandeling (Eerste Lijn)

• PRICE protocol: bescherming, rust, ijs, compressie, elevatie. 4
• NSAIDs: naproxen 250-500 mg tweemaal daags of ibuprofen voor pijn en ontsteking. 1, 4
• Rekoefeningen: voor plantaire fascia en Achilles pees, vooral belangrijk bij plantaire fasciitis. 2
• Schoenaanpassingen: open-hak schoenen voor posterieure hielpijn, goed gekushionde atletische schoenen voor voorvoet pijn. 2, 4
• Gewichtsverlies indien geïndiceerd, aangezien obesitas een risicofactor is voor osteoartritis. 1

Wanneer Verwijzen

• Geen verbetering na 6-8 weken adequate conservatieve behandeling. 2
• Neurologische symptomen: brandend gevoel, tinteling, of gevoelloosheid vereisen onmiddellijke subspecialist verwijzing. 2, 4
• Tekenen van kritische ischemie: pijn die verergert in rust, afwezige polsen, huidverkleuring, ulceratie. 3
• Verdenking op infectie: warmte, erytheem, systemische symptomen. 4

Belangrijke Valkuilen

Gemiste Diagnoses

• Stressfracturen worden vaak gemist omdat symptomen optreden voordat de fractuur radiografisch zichtbaar is; patiënten rapporteren vaak verhoogde loopactiviteit voor symptoombegin. 2
• Diabetische patiënten kunnen weefselverlies presenteren zonder ongemak door neuropathie, waardoor kritische ischemie wordt gemist. 3
• Bilaterale symptomen bij adolescenten moeten altijd de overweging van systemische oorzaken zoals juveniele idiopathische artritis oproepen. 4

Behandelingsvalkuilen

• Corticosteroïd injecties zijn gecontraïndiceerd nabij de Achilles pees vanwege ruptuurrisico. 2, 3
• Heronderzoek altijd 3-5 dagen na initiële evaluatie, omdat excessieve zwelling en pijn het initiële onderzoek binnen 48 uur kunnen beperken. 2

Rode Vlaggen voor Urgente Evaluatie

• Symptomen die verergeren in rust en verbeteren met been-afhankelijkheid wijzen op kritische ischemie. 3
• Bekende cardiovasculaire ziekte, diabetes, of rookgeschiedenis met nieuwe voetpijn. 3
• Afwezige pedaal polsen, huidverkleuring, ulceratie, of weefselafbraak. 3
• Progressieve verslechtering van symptomen ondanks conservatieve behandeling. 3