HIIT Uygulama Metodları, Sıklığı ve Yoğunluğu
Temel Öneri
Sağlıklı yetişkinler için HIIT, haftada 2-3 seans olarak uygulanmalı, her seans 20-30 dakika sürmeli ve %77-93 maksimal kalp hızında (veya %65-90 VO2max) gerçekleştirilmelidir; kardiyovasküler hastalığı olanlarda ise daha düşük yoğunlukta (%50-80 maksimal iş kapasitesi) ve daha uzun dinlenme aralıklarıyla (30-60 saniye) başlanmalıdır. 1, 2
Sağlıklı Yetişkinler İçin HIIT Protokolü
Sıklık ve Süre
- Haftada 2-3 seans HIIT uygulanmalı, bu toplam haftada 3-5 gün aerobik egzersizin bir parçası olabilir 2
- Her seans 20-30 dakika sürmeli (ısınma ve soğuma dahil) 3
- HIIT, orta yoğunlukta sürekli egzersizin yerine geçebilir: haftada 75 dakika yüksek yoğunluklu egzersiz, 150 dakika orta yoğunluklu egzersizin karşılığıdır 2
Yoğunluk Parametreleri
- Mutlak yoğunluk: %77-93 maksimal kalp hızı (220-yaş formülü ile hesaplanır) 1, 3
- Göreceli yoğunluk: %65-90 VO2max veya %75-95 kalp hızı zirvesi 2
- Algılanan efor: Borg skalasında 14-16 puan (çok zor nefes alma, konuşma zorluğu) 1, 3
- Metabolik eşdeğer: ≥6 MET (örn: koşu, >15 km/s hızda bisiklet, yüzme) 1, 3
İş-Dinlenme Oranları
- 10 saniye iş / 60 saniye dinlenme - %80 maksimal kısa süreli egzersiz kapasitesinde 1
- 15 saniye iş / 60 saniye dinlenme - %70 maksimal kısa süreli egzersiz kapasitesinde 1
- 30 saniye iş / 30-60 saniye dinlenme - %50-100 maksimal iş kapasitesinde 1
- 10 saniye-4 dakika iş aralıkları / 12 saniye-5 dakika dinlenme aralıkları kullanılabilir 2
Egzersiz Modaliteleri
- Tercih edilen: Yürüyüş, koşu, bisiklet, yüzme, aerobik dans, eliptik antrenman 3
- Kabul edilebilir alternatifler: Su aerobiği, derin su yürüyüşü 3
- Keyif alınan ve iyi tolere edilen aktivitelerin seçilmesi uzun dönem uyumu artırır 3
Kardiyovasküler Hastalığı Olanlar İçin Özel Protokol
Başlangıç Parametreleri
- Yoğunluk: Başlangıçta %50 maksimal iş kapasitesinde başlanmalı 1
- İş-dinlenme oranı: 30 saniye iş / 60 saniye dinlenme en pratik orandır 1
- Dinlenme fazı: Hastalar 10 W'ta pedal çevirebilir veya mümkün olduğunca yavaş yürüyebilir 1
- Seans başına: Yaklaşık 10-12 iş fazı, 15 dakikalık antrenman seansı içinde 1
İlerleme Stratejisi
- İlk üç iş fazında iş yükü kademeli olarak artırılmalı, dördüncü iş fazında hedef yüke ulaşılmalıdır 1
- Tolere edildikçe iş yükü %5-10 artırılmalıdır 1
- Orta şiddette sürekli antrenman, kronik koroner sendromlu hastalar için en uygulanabilir ve maliyet-etkin aerobik antrenman modalitesidir 1
- HIIT, seçilmiş hastalarda spesifik hedefler için (örn: VO2 peak artışı) reçete edilebilir 1
Kontrendikasyonlar
- Mutlak kontrendikasyonlar: Refrakter/kararsız anjina, yüksek dereceli aritmiler, dekompanse kalp yetmezliği, ciddi aort dilatasyonu, aktif tromboembolik hastalık 1
- Kardiyak olmayan kontrendikasyonlar: Aktif enfeksiyon, kontrolsüz diyabet, son dönem kanser, KOAH alevlenmesi 1
Fazlara Göre İlerleme (Tüm Popülasyonlar)
Başlangıç Fazı (İlk 4-6 Hafta)
- Yoğunluk: %40-50 maksimal VO2'de başlanmalı 3
- Süre: 10-15 dakikalık seanslar 3
- Semptomlar ve klinik duruma göre sıklık artırılmalıdır 3
Gelişme Fazı (6 Aya Kadar)
- Yoğunluk ilerlemesi: Kademeli olarak %50, %60, %70 ve >%70 VO2max'a çıkılmalıdır 3
- Süre ilerlemesi: 15-20 dakikaya, ardından tolere edildikçe 30 dakikaya uzatılmalıdır 3
- İlerleme sırası: Süre → sıklık → yoğunluk 3
Sürdürme Fazı (6 Aydan Sonra)
- Kardiyovasküler kazanımları korumak için bireyselleştirilmiş antrenman devam ettirilmelidir 3
Tamamlayıcı Direnç Antrenmanı
- Sıklık: Haftada 2-3 gün, aynı kas gruplarını hedefleyen seanslar arasında en az 48 saat dinlenme 2
- Yoğunluk: Tek tekrar maksimumunun (1-RM) %60-80'i 1, 2
- Hacim: 8-12 tekrar, 2-3 set, 8-10 farklı egzersiz, majör kas gruplarını hedefleyen 1, 2
- Dinlenme: Setler arası 2-3 dakika 2
Önemli Güvenlik Noktaları
Risk Değerlendirmesi
- Fiziksel aktivite sırasında akut kardiyovasküler olay riski çok düşüktür (yılda yaklaşık milyon kişi başına 5-17 ani ölüm) 1
- Düzenli aktivitenin faydaları, küçük katılım riskini çok aşmaktadır 1
İlerleme Prensipleri
- Herhangi bir antrenman bileşeninde (sıklık, süre, yoğunluk) artışlar kademeli olmalıdır 3
- Aşırı antrenman, kas ağrısı, yaralanma, yorgunluk ve şiddetli nefes darlığını minimize etmek için ayarlamalar yapılmalıdır 3
- Olumsuz semptomlar ortaya çıkarsa düzeltmeler yapılmalıdır 3
Beta-Bloker Kullananlar İçin
- Kalp hızı hedefleri yerine algılanan efor (RPE) veya konuşma testi kullanılmalıdır 3
- Beta-blokerler kalp hızı yanıtını körelttiği için standart yaşa göre kalp hızı formülleri yanıltıcı olabilir 3
Özel Popülasyonlar İçin Uyarlamalar
KOAH Hastaları
- İnterval antrenman, çok şiddetli KOAH'ta egzersiz sırasında daha az dispne semptomu ve daha az istenmeyen molalarla ilişkilidir 1
- Nefes alma tekniği: Dinamik hiperinflasyonu önlemek ve solunum frekansını azaltmak için hem iş hem de dinlenme aralıklarında dudak büzerek nefes alma veya pozitif ekspiratuvar basınç cihazları önerilir 1
- Borg skalasında 4-6 algılanan efor hedeflenmelidir 1
Kalp Yetmezliği Hastaları
- İnterval egzersiz, periferik kaslarda daha yoğun egzersiz uyarısına izin verir ancak sürekli durum antrenmanından daha fazla sol ventrikül stresi yaratmaz 1
- Çok düşük başlangıç aerobik kapasiteli hastalarda, sadece 3 haftalık interval bisiklet ergometre antrenmanı sonrası ventilatuar eşikte %24 ve peak VO2'de %20 iyileşme görülmüştür 1
Daha Önce İnaktif Bireyler
- Herhangi bir miktar aktivite faydalıdır, 150 dakikalık haftalık hedef karşılanmasa bile 3
- Minimal miktarla başlanmalı ve kademeli olarak artırılmalıdır 3
Pratik Uygulama Algoritması
- Başlangıç değerlendirmesi: Kardiyovasküler risk faktörleri, mevcut hastalıklar, ilaç kullanımı (özellikle beta-blokerler), mevcut fiziksel aktivite düzeyi
- Protokol seçimi:
- Sağlıklı → Yüksek yoğunluklu protokol (%77-93 HRmax)
- Kardiyovasküler hastalık → Orta yoğunluklu protokol (%50-80 maksimal kapasite)
- KOAH/şiddetli sınırlama → İnterval protokol (30s/60s oranı)
- Başlangıç fazı: 4-6 hafta, düşük yoğunluk, kısa süreler
- Kademeli ilerleme: Önce süre, sonra sıklık, son olarak yoğunluk
- Sürekli izleme: Semptomlar, tolere edilebilirlik, uyum