İdrar Yolu Enfeksiyonunda Hepatitli Hastalarda Kaçınılması Gereken Antibiyotikler
Karaciğer Hasarı Riski Yüksek Olan Antibiyotikler
Hepatitli hastalarda idrar yolu enfeksiyonu tedavisinde amoksisilin-klavulanat kombinasyonundan kesinlikle kaçınılmalıdır, çünkü bu ajan tüm antimikrobiyal ajanlar arasında en yüksek hepatotoksisite riskine sahiptir. 1, 2, 3
Yüksek Riskli Ajanlar
Amoksisilin-Klavulanat (Augmentin):
- İlaç kaynaklı karaciğer hasarı kohortlarında tek başına en sık sorumlu tutulan ajandır ve vakaların %12,8-14'ünü oluşturur 2, 3
- Hepatotoksisite insidansı 100.000 kullanıcıda 9,91 olarak tahmin edilmektedir 2
- Klinik prezentasyon yaşa göre değişir: genç hastalarda hepatoselüler patern, yaşlı hastalarda kolestatik/mikst patern baskındır 2
- İlaç kaynaklı karaciğer hasarına bağlı hospitalizasyonun en sık nedenidir 2, 3
Flukloksasilin ve Diğer Penisilinaz-Dirençli Penisilinler:
- Birçok ülkede ilaç kaynaklı karaciğer hasarının ikinci en sık nedenidir 3
- Oksasilin, dikloksasilin ve flukloksasilin ağırlıklı olarak kolestatik hepatit yapabilir 4
- Yüksek dozlarda ciddi hepatotoksisite ile ilişkilidir 1
Trimetoprim-Sülfametoksazol:
- Özellikle AIDS hastalarında ciddi hepatotoksisite yapabilir 4
- Kombine rejimler arasında önemli karaciğer hasarı riski taşır 1
Nitrofurantoin:
- Akut kolestatik ve hepatoselüler reaksiyonlara neden olabilir 4
- Kronik otoimmün hepatiti taklit eden kronik hepatit geliştirebilir 1, 4
- Otoimmün benzeri hepatit yapabilir ve çoğunlukla tedavi kesilmesiyle düzelir 1
Orta Derecede Riskli Ajanlar
Makrolidler:
- Eritromisin kolestatik hasar yapabilen klasik bir örnektir 2, 4
- Telitromisin (yeni nesil makrolid) tipik bir paternle hepatotoksisite yapar: ani başlangıçlı ateş, karın ağrısı, sarılık ve bazı vakalarda asit 2, 3
Tetrasikinler:
- Özellikle intravenöz yüksek dozlarda doza bağımlı mikroveziküler steatoz ile ilişkilidir 2, 4
- Minosiklin tip I otoimmün benzeri hepatit yapabilir 2
- Akut gebelik yağlı karaciğerini taklit eden sendroma neden olabilir 4
- GFR <45 mL/dk olduğunda üremik toksisiteyi artırabileceği için doz azaltılması gerekir 5
Düşük Riskli Ancak Dikkat Gereken Ajanlar
Florokinolonlar:
- Siprofloksasin ve diğer kinolon
lar, siroz ve biliyer enfeksiyonlu hastalarda yaygın kullanımlarına rağmen hepatotoksisite ile çok nadiren ilişkilendirilmiştir 2
- Ancak fatal karaciğer yetmezliği vakaları bildirilmiştir 6
- Siprofloksasin nadiren benign karaciğer enzim yükselmelerine neden olur, ancak ciddi karaciğer hasarı literatürde az sayıda rapor edilmiştir 6
- CIOMS/RUCAM skalası ile değerlendirildiğinde yüksek veya kesin hepatotoksisite olasılığı gösterilebilir 6
Sefalosporinler:
- Minimal hepatotoksisite potansiyeline sahiptir 4
- Seftriakson ilaç kaynaklı safra taşlarına neden olabilir ancak doğrudan hepatotoksisite riski düşüktür 4
Hepatitli Hastalarda Güvenli Alternatifler
Komplike İYE için Tercih Edilen Ajanlar:
- Seftriakson 1-2 g günde bir kez: yaygın üropatojenler için mükemmel kapsama sağlar ve hepatit varlığında güvenli profil sunar 7
- Sefepim 1-2 g 12 saatte bir: ESBL üretimi olmadığında uygun alternatiftir 7
- Piperasilin/tazobaktam 3,375-4,5 g IV 6-8 saatte bir: komplike İYE için mükemmel kapsama sağlar 7
Oral Basamak Tedavisi için:
- Siprofloksasin 500-750 mg günde iki kez 7 gün süreyle (lokal direnç <%10 ise ve yakın takip ile) 7
- Levofloksasin 750 mg günde bir kez 5-7 gün süreyle 7
- Trimetoprim-sülfametoksazol (duyarlı ise ve dikkatli izlem ile) 7
Kritik Uyarılar ve Kaçınılması Gereken Hatalar
Kesinlikle Kaçınılması Gerekenler:
- Hepatitli hastalarda amoksisilin-klavulanat kullanmayın - tüm antimikrobiyal ajanlar arasında en yüksek hepatotoksisite riski 1, 2, 3
- Flukloksasilin ve oksasilin gibi penisilinaz-dirençli penisilinlerden kaçının 3, 4
- Nitrofurantoin kullanmayın - akut ve kronik hepatit riski 1, 4
- Yüksek doz intravenöz tetrasiklin kullanmayın 1, 4
Dikkatli Kullanım Gerektiren Durumlar:
- Florokinolonlar düşük risk taşısa da, bilinmeyen etiyolojili karaciğer hasarı olan hastalarda siprofloksasin kaynaklı hepatotoksisite olasılığını değerlendirin 6
- Trimetoprim-sülfametoksazol kullanımında yakın karaciğer fonksiyon izlemi yapın 1, 4
- Makrolidlerden, özellikle telitromisinden kaçının 2, 3
İzlem Stratejisi:
- Antimikrobiyal maruziyeti ortamında hepatoselüler hasar şüphesi erken dönemde tedavinin kesilmesini ve yeniden maruziyetten kaçınılmasını gerektirir 1
- Hepatit varlığında antibiyotik seçiminde karaciğer fonksiyon testlerini yakından izleyin 1
- Semptomlar (yorgunluk, bulantı, sarılık) gelişirse antibiyotiği hemen kesin ve alternatif ajan düşünün 6