How should I treat a throat‑clearing cough (dry irritation) in an otherwise healthy adult?

Boğaz Temizler Tarzda Öksürükte Tedavi

İlk Basamak Tedavi

Boğaz temizler tarzda kuru öksürükte ilk tercih bal-limon karışımı gibi basit ev tedavileridir; ilaç tedavisi gerekirse dekstrometorfan 30-60 mg dozunda en etkili ve güvenli farmakolojik seçenektir. 1, 2

Farmakolojik Olmayan Yaklaşımlar

• Bal ve limon karışımı en basit, en ucuz ve genellikle etkili ilk basamak tedavidir 3, 1, 2
• Merkezi modülasyon yoluyla gönüllü öksürük baskılanması, öksürük sıklığını azaltmak için yeterli olabilir 1, 2
• Bu basit yöntemler, farmakolojik ajanlarla karşılaştırılabilir etkinlik gösterir 1, 2

Farmakolojik Tedavi Seçenekleri

Birinci Seçenek: Dekstrometorfan

• Dekstrometorfan kuru öksürük için tercih edilen farmakolojik ajandır 1, 2
• Optimal doz 30-60 mg'dır; maksimum öksürük baskılanması 60 mg dozunda gerçekleşir 1, 2, 4
• Reçetesiz satılan standart dozlar genellikle terapötik açıdan yetersizdir 1, 2
• Doz-yanıt ilişkisi mevcuttur ve 60 mg'da maksimum etki uzun süre devam edebilir 1, 2
• Kodein veya folkodeine göre çok daha iyi güvenlik profiline sahiptir 1, 2, 4
• Günlük maksimum doz 120 mg'dır, bölünmüş dozlarda verilebilir 2

Önemli Uyarı: Kombine preparatlarda parasetamol gibi diğer bileşenler bulunabilir; yüksek dozlarda bu bileşenlerin aşırı alımına dikkat edilmelidir 1, 2

İkinci Seçenek: Birinci Kuşak Antihistaminikler

• Difenhidramin gibi sedatif özellikli birinci kuşak antihistaminikler öksürüğü baskılayabilir 1, 2, 4
• Özellikle gece öksürüğü uykuyu bozuyorsa faydalıdır 1, 2
• Sedasyon yan etkisi nedeniyle dikkatli kullanılmalıdır 1, 2

Ek Seçenek: Mentol İnhalasyonu

• Mentol inhalasyonu öksürük refleksini baskılar 1, 2
• Etki akut ve kısa sürelidir 1, 2
• Mentol kristalleri veya tescilli kapsüller olarak reçete edilebilir 1, 2

KULLANILMAMASI GEREKEN İLAÇLAR

• Kodein ve folkodein ÖNERİLMEZ 1, 2, 4
• Dekstrometorfandan daha etkili değildirler 1, 2
• Uyuşukluk, bulantı, kabızlık ve fiziksel bağımlılık gibi çok daha fazla yan etkileri vardır 1, 2, 4

Pratik Tedavi Algoritması

1. İlk adım: Bal-limon karışımı ile başlayın 1, 2
2. Ek rahatlama gerekirse: Dekstrometorfan 30-60 mg verin 1, 2
3. Gece öksürüğü için: Yatmadan önce birinci kuşak antihistaminik ekleyin 1, 2
4. Hızlı ama geçici rahatlama için: Mentol inhalasyonu kullanılabilir 1, 2

Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Yetersiz dekstrometorfan dozu kullanmak (30 mg'dan az) yeterli rahatlama sağlamayabilir 1, 2
• Kodein içeren preparatlar reçete etmek - etkinlik avantajı yoktur ancak yan etkiler artmıştır 1, 2
• Kombine preparatlarda diğer bileşenlerin dozunu kontrol etmemek 1, 2

Doktora Başvuru Gerektiren Durumlar

Aşağıdaki durumlarda mutlaka doktor değerlendirmesi gereklidir: 3

• Kan tükürme (hemoptizi)
• Nefes darlığı
• Uzamış ateş ve genel durum bozukluğu
• Kronik bronşit (KOAH), kalp hastalığı, diyabet, astım gibi kronik hastalık varlığı
• Yakın zamanda hastanede yatış öyküsü
• Semptomlar 3 haftadan uzun sürerse 3

Özel Durumlar

• Üst solunum yolu semptomları belirginse, 1 aylık topikal kortikosteroid denemesi önerilir 3
• Gastroözofageal reflü (GÖRH) şüphesi varsa, proton pompa inhibitörleri (omeprazol 20-40 mg günde iki kez) en az 8 hafta süreyle verilebilir 3
• Enfeksiyon sonrası öksürükte, merkezi etkili antitüsiflerden önce inhale ipratropium denenmelidir 1, 2