Rối loạn cương dương là dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh tim mạch với cửa sổ thời gian trung bình 2-5 năm
Nam giới có rối loạn cương dương mới khởi phát nên được coi là có nguy cơ tim mạch cao cho đến khi được chứng minh ngược lại, với khoảng thời gian trung bình từ khi xuất hiện rối loạn cương dương đến biến cố mạch vành đầu tiên là 2-5 năm (bằng chứng loại Ia). 1
Bằng chứng về mối liên quan giữa rối loạn cương dương và nguy cơ tim mạch
Cơ chế bệnh sinh chung
Rối loạn cương dương và bệnh tim mạch có chung cơ chế bệnh sinh là rối loạn chức năng nội mô và xơ vữa động mạch, ảnh hưởng đến cả động mạch vành và mạch máu dương vật. 2, 3
Do đường kính động mạch dương vật nhỏ hơn động mạch vành, cùng một mức độ rối loạn chức năng nội mô sẽ gây giảm lưu lượng máu đáng kể hơn ở mô cương dương so với tuần hoàn vành, giải thích tại sao rối loạn cương dương thường xuất hiện trước các triệu chứng tim mạch. 3, 4
Bằng chứng từ các nghiên cứu lớn
Hội nghị đồng thuận Princeton III (2012) xác định rối loạn cương dương là dấu hiệu độc lập của nguy cơ tim mạch gia tăng, với cửa sổ thời gian từ khởi phát rối loạn cương dương đến biến cố mạch vành là 2-5 năm (bằng chứng ACCF/AHA loại Ia). 1
Một nghiên cứu tiền cứu trên 50 nam giới không có triệu chứng tim mạch nhưng có rối loạn cương dương nguồn gốc mạch máu cho thấy 19% có bệnh mạch vành câm lặng được chứng minh bằng chụp mạch, với thời gian trung bình từ khởi phát rối loạn cương dương đến đánh giá tim mạch là 25 tháng (khoảng 1-66 tháng). 5
Phân tích tổng hợp 12 nghiên cứu tiền cứu trên 36.744 nam giới xác nhận rối loạn cương dương là dấu hiệu độc lập của các biến cố tim mạch và tử vong do mọi nguyên nhân, bổ sung vào các yếu tố nguy cơ truyền thống. 1
Mức độ nguy cơ tim mạch theo nhóm tuổi
Nam giới trẻ tuổi (40-49 tuổi)
Rối loạn cương dương có giá trị tiên đoán bệnh mạch vành cao hơn nhiều ở nam giới 40-49 tuổi so với nam giới lớn tuổi hơn. 1
Nam giới dưới 40 tuổi có rối loạn cương dương có tỷ lệ mắc các biến cố tim mạch do xơ vữa động mạch cao gấp hơn 7 lần so với dân số tham chiếu đại diện cho nam giới nói chung. 1
American College of Cardiology khuyến cáo nam giới dưới 40 tuổi có rối loạn cương dương nên được đánh giá nguy cơ tim mạch ngay lập tức vì đây là dấu hiệu tiên đoán mạnh mẽ của bệnh tim mạch tiềm ẩn. 6
Nam giới 40-70 tuổi
- Việc thêm tình trạng rối loạn cương dương vào Framingham Risk Score trong mô hình thống kê đa biến đã giúp tái phân loại 5/78 bệnh nhân nguy cơ thấp (<5%) lên nguy cơ trung bình (5-<10%). 1
Mức độ nghiêm trọng của rối loạn cương dương và nguy cơ tim mạch
- Rối loạn cương dương càng nặng thì nguy cơ các biến cố tim mạch lớn, bệnh mạch vành, mức độ bệnh mạch vành và nguy cơ bệnh động mạch ngoại biên càng cao (bằng chứng ACCF/AHA loại Ia). 1, 2
Các yếu tố nguy cơ chung
Rối loạn cương dương và bệnh tim mạch có chung các yếu tố nguy cơ: đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá, béo phì và tiền sử gia đình bệnh tim. 1
Trong một nghiên cứu trên 154 nam giới có rối loạn cương dương: 44% có tăng huyết áp, 23% có đái tháo đường, 16% hút thuốc, 79% có BMI >26 kg/m², và 74% có LDL cholesterol >120 mg/dL. 7
Khuyến cáo đánh giá lâm sàng
Đánh giá ban đầu
Mọi nam giới có rối loạn cương dương nguồn gốc thực thể nên được coi là có nguy cơ tim mạch gia tăng cho đến khi các xét nghiệm khuyến cáo cho thấy ngược lại. 1
Rối loạn cương dương xác định nguy cơ tim mạch gia tăng bất kể có hay không có triệu chứng hoặc tiền sử bệnh tim mạch. 1
Các xét nghiệm cần thực hiện
Tính Framingham Risk Score và đánh giá các yếu tố nguy cơ tim mạch bổ sung: tiền sử gia đình, glucose máu lúc đói, creatinine huyết thanh (eGFR), tỷ lệ albumin/creatinine nước tiểu, và có thể cả nồng độ testosterone. 1
Đo testosterone huyết thanh toàn phần vào buổi sáng là bắt buộc để đánh giá rối loạn cương dương. 6
Bệnh nhân nguy cơ trung bình hoặc cao cần được chuyển đến bác sĩ tim mạch để đánh giá thêm. 6
Ý nghĩa lâm sàng quan trọng
Hội nghị đồng thuận Princeton III định nghĩa nguy cơ tim mạch là nguy cơ các biến cố bệnh lý trong khoảng thời gian 3-5 năm kể từ khi khởi phát rối loạn cương dương (bằng chứng ACCF/AHA loại Ib). 1
Rối loạn cương dương có giá trị tiên đoán các biến cố tim mạch tương đương hoặc cao hơn các yếu tố nguy cơ truyền thống như tiền sử gia đình nhồi máu cơ tim, hút thuốc và tăng lipid máu. 1
Rối loạn cương dương cũng là dấu hiệu tiên đoán bệnh động mạch ngoại biên và đột quỵ. 1
Lưu ý đặc biệt
Rối loạn cương dương có thể đặc biệt hữu ích trong đánh giá nguy cơ tim mạch ở nam giới trẻ tuổi và các nhóm thiểu số, những người có nguy cơ có thể bị đánh giá thấp bởi các công cụ đánh giá nguy cơ toàn diện như Framingham Risk Score. 1, 2
Cần tái đánh giá các yếu tố nguy cơ tim mạch mỗi 6-12 tháng vì rối loạn cương dương và bệnh tim mạch có chung cơ chế bệnh sinh nội mô. 6