Беттегенің бастапқы емі
Бұл науқаста рефлюкс эзофагит, беттің бос болуының баяулауы және функционалды диспепсия белгілері бар, сондықтан емді толық дозалы протон сорғы ингибиторы (пантопразол 40 мг күніне бір рет), метоклопрамид 10 мг тамақтан 30 минут бұрын күніне 3 рет және тамақтану режимін өзгерту арқылы бастау керек.
Диагностикалық бағалау және алдын ала шаралар
Жүрек ауруын алып тастау
- Асқазан аймағындағы ауырсыну миокард инфарктісінің атипиялық көрінісі болуы мүмкін, әсіресе әйелдерде, сондықтан алдымен ЭКГ жасап, жүрек тропониндерін өлшеу қажет 1, 2
- Егер ауырсыну физикалық жүктемемен (мысалы, тамақтанғаннан кейін) күшейсе немесе демалғаннан кейін жеңілдесе, жүрек ишемиясын міндетті түрде алып тастау керек 1
Қауіпті белгілерді бағалау
- Салмақтың 2 кг төмендеуі (65-тен 63 кг-ға дейін) және оң жақ қабырға астындағы ауырсыну қауіпті белгілер болып табылады және асқазан қатерлі ісігін, ішек ишемиясын немесе өт жолдарының патологиясын алып тастау үшін 2 апта ішінде эндоскопия жасау қажет 2
- Толық қан анализі (анемияны анықтау үшін), бауыр функциясының сынақтары, липаза/амилаза және H. pylori тестін жүргізу керек 2
Тамақтану режимін өзгерту (бірінші қадам)
Тамақтану жиілігі мен мөлшері
- Күніне 5-6 рет аз мөлшерде тамақтану керек, үлкен порциялардың орнына 3
- Қатты тамақтың орнына сұйық тамақтарды (сорпалар) көбірек қолдану керек 3
- Майлы және талшықты тамақтарды шектеу керек, өйткені олар беттің бос болуын одан әрі баяулатады 3, 4
Тамақтану уақыты мен позициясы
- Ұйықтағанға дейін 3 сағат бұрын тамақтанбау керек 2
- Төсек басын 15-20 см көтеру керек, бұл түнгі рефлюксті азайтады 2
- Кешкі асты ерте және аз мөлшерде ішу керек 4
Болдырмау керек тамақтар
- Газды сусындарды, ащы тамақтарды, шай мен кофені шектеу керек 4
- Майлы тамақтарды (науқас "майлы тамақ арасында жейді" деп айтады) толығымен алып тастау керек, өйткені олар беттің бос болуын баяулатады және симптомдарды күшейтеді 3, 4
Дәрілік ем (екінші қадам)
Протон сорғы ингибиторы (негізгі ем)
- Пантопразол 40 мг күніне бір рет, тамақтан 30-60 минут бұрын, 8 апта бойы қабылдау керек 3, 2, 5
- Бұл дозалық режим рефлюкс эзофагитті емдеуде 70-80% тиімділікке ие 2
- Егер 8 аптадан кейін жақсару болмаса, тағы 8 апта жалғастыруға болады 5
Прокинетикалық агент (беттің бос болуын жылдамдату үшін)
- Метоклопрамид 10 мг тамақтан 30 минут бұрын күніне 3 рет (таңертең, түсте, кешке) қабылдау керек 3, 6
- Метоклопрамид беттің бос болуын жылдамдатады және жүрек айнуды азайтады 3, 6
- Егер 4 апта ішінде жақсару болмаса, дәрі-дәрмекті өзгерту немесе қосу керек 3
- Маңызды ескерту: Метоклопрамидті 12 аптадан артық қолданбау керек, өйткені ол тардивті дискинезия тәрізді жанама әсерлерге әкелуі мүмкін 3, 6
Антиэметикалық агенттер (жүрек айну үшін)
- Егер жүрек айну күшті болса, прометазин немесе прохлорперазинді қажет болған жағдайда қолдануға болады 3
- Ондансетрон (5-HT3 антагонисті) жүрек айнуды жеңілдетуі мүмкін, бірақ оны тұрақты емес, тек қажет болған жағдайда қолдану керек 3
H. pylori емі (үшінші қадам)
- Егер H. pylori тесті оң болса, эрадикациялық ем жүргізу керек, өйткені бұл ойық ауруына байланысты өлім-жітімді азайтады 3, 2
- Нәжіс антигені немесе уреазалық демалыс тесті (серологиялық емес) қолдану керек 2
- Маңызды: H. pylori эрадикациясынан кейін де көптеген науқастарда симптомдар сақталады, сондықтан протон сорғы ингибиторын жалғастыру керек 3, 2
Қосымша бағалау (егер жақсару болмаса)
Эндоскопия көрсеткіштері
- Салмақ төмендеуі, анемия немесе 8 апта емнен кейін жақсару болмаса, эндоскопия жасау керек 3, 2
- Эндоскопия кезінде асқазан ойығының биопсиясын алу керек, өйткені қатерлі ісікті алып тастау қажет 2
- Егер асқазан ойығы табылса, 8-12 аптадан кейін қайталама эндоскопия жасап, жазылуды растау керек 2
Қосымша зерттеулер
- Егер эндоскопия қалыпты болса, бірақ симптомдар сақталса, асқазан-ішек манометриясын жасау керек, бұл ахалазия немесе дистальды өңеш спазмын алып тастайды 3
- Егер оң жақ қабырға астындағы ауырсыну сақталса, өт қабының ультрадыбыстық зерттеуін жасау керек 3
- Егер барлық зерттеулер қалыпты болса, мезентериялық ишемияны алып тастау үшін КТ ангиография жасауды қарастыру керек 2
Ем тиімділігін бағалау
- 4 апта емнен кейін симптомдарды қайта бағалау керек 3
- Егер симптомдар 50% жақсарса, емді 8 аптаға дейін жалғастыру керек 3, 5
- Егер жақсару болмаса, прокинетикті өзгерту (мысалы, эритромицинге ауысу) немесе дозаны екі еселеу (пантопразол 40 мг күніне екі рет) керек 3
Болдырмау керек қателіктер
- Опиоидтарды қолданбау керек, өйткені олар беттің бос болуын одан әрі баяулатады және симптомдарды нашарлатады 3
- Метоклопрамидті 12 аптадан артық қолданбау керек, өйткені экстрапирамидалық жанама әсерлер дамуы мүмкін 3, 6
- Салмақ төмендеуі бар науқастарда эндоскопиясыз функционалды диспепсия диагнозын қоюға болмайды 3, 2
- Жүрек ишемиясын алып тастамай, асқазан-ішек патологиясына ем бастауға болмайды, әсіресе ауырсыну жүктемемен байланысты болса 1