Κριτήρια Κατατονίας
Για τη διάγνωση της κατατονίας απαιτείται η παρουσία τουλάχιστον τριών κλινικών χαρακτηριστικών από τις κατηγορίες: μειωμένη, αυξημένη ή ανώμαλη ψυχοκινητική δραστηριότητα, σύμφωνα με τα κριτήρια ICD-11 1.
Διαγνωστικά Συστήματα
Υπάρχουν τρία κύρια διαγνωστικά συστήματα που χρησιμοποιούνται σήμερα:
ICD-11 Κριτήρια (Πιο Πρόσφατα)
Τα κριτήρια ICD-11 απαιτούν τουλάχιστον τρία κλινικά χαρακτηριστικά από τις ακόλουθες κατηγορίες 1:
- Μειωμένη ψυχοκινητική δραστηριότητα (π.χ. ακινησία, μουτισμός, στήριγμα βλέμματος)
- Αυξημένη ψυχοκινητική δραστηριότητα (μόνο ένα σύμπτωμα από αυτή την κατηγορία μετράει)
- Ανώμαλη ψυχοκινητική δραστηριότητα (π.χ. καταληψία, κηρώδης ευκαμψία, στερεοτυπίες)
Τα χαρακτηριστικά μπορούν να προέρχονται από οποιονδήποτε συνδυασμό κατηγοριών.
DSM-5-TR Κριτήρια
Απαιτούνται τρία από τα 12 συμπτώματα 1, 2. Η καταληψία και η κηρώδης ευκαμψία είναι τα μόνα κινητικά χαρακτηριστικά με υψηλή ειδικότητα για τη διάγνωση 2.
Bush-Francis Catatonia Rating Scale (BFCRS)
Χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική πράξη και την έρευνα, αλλά τα συμπτώματά του μπορεί να επικαλύπτονται με άλλες καταστάσεις όπως το ντελίριο, η άνοια, ο παρκινσονισμός και η απάθεια 3.
Βασικά Κλινικά Χαρακτηριστικά
Τα πιο σημαντικά διαγνωστικά χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν 4, 3:
Υψηλής Ειδικότητας:
- Καταληψία (διατήρηση θέσεων έναντι της βαρύτητας)
- Κηρώδης ευκαμψία
Κοινά Χαρακτηριστικά:
- Ακινησία/ступор
- Μουτισμός
- Αρνητισμός
- Αντιθετισμός
- Στάσεις σώματος
- Αυτόματη υπακοή
- Ηχοφαινόμενα (echolalia, echopraxia)
- Ακαμψία
- Στερεοτυπίες
- Διέγερση
Σημαντικές Προειδοποιήσεις
Διαφορική Διάγνωση: Η κατατονία πρέπει να διακρίνεται προσεκτικά από 1, 3:
- Ντελίριο (η συννοσηρότητα είναι σπάνια όταν χρησιμοποιούνται αυστηρά κριτήρια)
- Ψυχοκινητική επιβράδυνση στην κατάθλιψη
- Απάθεια
- Παρκινσονισμός
- Άνοια
- Abulia/akinetic mutism
- Locked-in syndrome
Αξιολόγηση: Τα συμπτώματα πρέπει να αξιολογούνται σε περίοδο 24 ωρών 5. Χρησιμοποιήστε τυποποιημένες κλίμακες αξιολόγησης για αρχική διάγνωση και επαναληπτική αξιολόγηση 6.
Διαγνωστικές Κατηγορίες ICD-11
Το ICD-11 αναγνωρίζει τέσσερις διαγνώσεις κατατονίας 1:
- Κατατονία που σχετίζεται με άλλη ψυχική διαταραχή
- Κατατονία που προκαλείται από ουσίες ή φάρμακα
- Δευτερογενές σύνδρομο κατατονίας (από ιατρική κατάσταση)
- Κατατονία, μη καθορισμένη
Νεότερες Εξελίξεις
Τα Research Diagnostic Criteria for Catatonia (RDCC) προτείνουν πιο αυστηρά κριτήρια που απαιτούν και τα τρία συμπτωματικά σύμπλεγμα (ακινησία, ασυνήθη κινητικά σημεία, συμπεριφορικά σημεία) 5. Αυτά τα κριτήρια οδηγούν σε πολύ χαμηλότερα ποσοστά διάγνωσης αλλά δεν έχουν ακόμη υιοθετηθεί ευρέως στην κλινική πράξη.
Στην καθημερινή κλινική πράξη, χρησιμοποιήστε τα κριτήρια ICD-11 ή DSM-5-TR, με προσοχή στη διαφορική διάγνωση και χρήση τυποποιημένων κλιμάκων αξιολόγησης για αντικειμενική τεκμηρίωση.