Avuç İçinde Kaşıntının Nedenleri
Avuç içinde kaşıntının en sık nedeni kontakt dermatit (irritan veya alerjik) ve el ekzemasıdır, ancak sistemik hastalıklar, nörolojik nedenler ve ilaç yan etkileri de mutlaka değerlendirilmelidir.
Birincil Nedenler
Kontakt Dermatit ve El Ekzeması
El ekzeması avuç kaşıntısının en yaygın nedenidir 1. İritan kontakt dermatit, alerjik kontakt dermatite göre daha sık görülür, ancak alerjik form tespit edilip allerjen kaçınılmadığı takdirde daha kötü prognoza sahiptir 2.
Önemli risk faktörleri:
- Tekrarlayan ıslak iş maruziyeti (deterjanlar, organik solventler, sabunlar, zayıf asit ve alkaliler)
- Atopik dermatit öyküsü
- Mesleki maruziyet (kuaförler, sağlık çalışanları, gıda işleyiciler)
Morfoloji ve patern tek başına irritan ve alerjik dermatiti ayırt etmede güvenilir değildir 2. Bu nedenle:
- Detaylı maruziyet öyküsü alınmalı (kozmetikler, kişisel bakım ürünleri, topikal ilaçlar, eldiven kullanımı)
- Semptomların başlangıç yeri ve yayılımı sorgulanmalı
- Mesleki aktiviteler ve iş yerindeki ürünler detaylı araştırılmalı
- Yama testi düşünülmeli 2
Protein Kontakt Dermatit
Gıda işleyicilerde özellikle önemlidir. Proteinlerin (patates, sarımsak, et, balık, un) tekrarlayan teması önce ürtiker benzeri belirtiler, sonra dermatitik reaksiyon oluşturur 2.
Sistemik ve Diğer Nedenler
İlaç İlişkili Kaşıntı
İlaçlar döküntü olmadan kaşıntıya neden olabilir 3. 200 kutanöz ilaç reaksiyonlu hastanın %12.5'inde döküntüsüz kaşıntı görülmüştür 3.
Özel durumlar:
- COVID-19 aşısı: Avuç ve ayak tabanında izole kaşıntı nadir bir yan etki olarak bildirilmiştir 4
- Opioidler, klorokin, epidural deksametazon gibi ilaçlar kaşıntıya neden olabilir 3
Nörolojik Nedenler
Servikal omurga patolojisi (özellikle C5-C6 disk protrüzyonu) brakiyoradial kaşıntıya neden olabilir, ancak bu genellikle ön kol dağılımındadır 5. Avuçta başlayan kaşıntı için nörolojik nedenleri düşünmek önemlidir.
Sistemik Hastalıklar
Hodgkin hastalığı gibi maligniteler parmaklararası ve avuç içinde başlayıp generalize olan kaşıntı atakları ile prezente olabilir 6. Bu olgularda kaşıntıyı genellikle generalize hiperhidroz takip eder.
Değerlendirme Algoritması
- Dermatolojik muayene: Ekzema, psoriazis, keratinize bozukluklar değerlendirilmeli 7
- Maruziyet öyküsü: Mesleki ve rekreasyonel faktörler, kullanılan tüm yıkama ürünleri sorgulanmalı 2
- Atopi öyküsü: Kişisel ve aile öyküsü alınmalı 2
- İlaç öyküsü: Reçeteli, reçetesiz ve bitkisel ürünler dahil tüm ilaçlar sorgulanmalı 3
- Sistemik semptomlar: Kilo kaybı, gece terlemesi, ateş gibi B semptomları araştırılmalı 6
Önemli Uyarılar
- Avuç kaşıntısı sınırlı bir bölge olsa da, hastalar için önemli emosyonel yük oluşturur ve birçok meslekte yüksek öneme sahiptir 8
- Kaşıntı yanında yanma, batma ve ağrı gibi diğer duyular da eşlik edebilir 8
- Palmoplantar psoriazis, avuç ve ayak tabanını etkileyen en yaygın hastalıktır (%28.22), bunu keratinize bozukluklar takip eder (%26.72) 7
- Diyabet ve hipertansiyon gibi komorbid durumlar sık görülür 7
Tedavi yaklaşımı altta yatan nedene göre kademeli olarak adapte edilmeli ve gerektiğinde nedensel tedaviye ek olarak semptomatik antiprüritik tedavi de içermelidir 8.