Czy lipoproteina(a) jest dziedziczna?
Tak, lipoproteina(a) jest silnie dziedziczna – 70-90% zmienności jej stężenia jest determinowane genetycznie, a nie czynnikami środowiskowymi czy stylem życia. 1, 2
Genetyczne podstawy lipoproteiny(a)
Lipoproteina(a) jest dziedziczona w sposób autosomalny kodominujący z wysoką penetracją, co oznacza, że dzieci osób z podwyższonym Lp(a) mają wysokie prawdopodobieństwo również posiadania podwyższonych poziomów 3, 4
Stężenie Lp(a) jest w 80-90% determinowane przez genetykę i może różnić się nawet 1000-krotnie między osobami 1
Gen LPA kodujący apolipoproteinę(a) zawiera zmienną liczbę kopii domeny kringle IV-2, co skutkuje ponad 40 różnymi rozmiarami izoform apolipoprotein(a) 2
Poziomy Lp(a) są w pełni wyrażone już w pierwszym lub drugim roku życia dziecka, co wyraźnie różni się od innych lipoprotein, które zazwyczaj osiągają poziomy dorosłych dopiero po okresie dojrzewania 4
Implikacje kliniczne dziedziczności
Należy bezwzględnie zbadać krewnych pierwszego stopnia pacjentów z podwyższonym Lp(a), ponieważ dziedziczenie w sposób autosomalny dominujący z wysoką penetracją oznacza znaczące ryzyko dla członków rodziny. 3, 5
Dzieci z podwyższonym Lp(a) mają 4-krotnie zwiększone ryzyko ostrego udaru niedokrwiennego mózgu 3
Ryzyko nawracających udarów wzrasta ponad 10-krotnie u pacjentów z Lp(a) >90 percentyla 3
Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca pomiar Lp(a) u osób z wywiadem rodzinnym przedwczesnej choroby sercowo-naczyniowej lub podwyższonego Lp(a) 3, 5
Stabilność poziomów przez całe życie
Poziomy Lp(a) pozostają względnie stałe przez całe życie danej osoby, ponieważ są genetycznie zdeterminowane 6
Seryjne monitorowanie Lp(a) zazwyczaj nie jest konieczne, ponieważ poziomy są genetycznie określone i pozostają stabilne przez całe życie, z wyjątkiem specyficznych okoliczności, takich jak próby leczenia farmakologicznego lub u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek 3
Pojedynczy pomiar jest wystarczający do oceny ryzyka przez całe życie u większości osób 7
Ograniczony wpływ czynników niegenętycznych
Modyfikacje stylu życia (dieta, ćwiczenia, utrata wagi) nie obniżają znacząco poziomów Lp(a), ponieważ 70-90% zmienności jest genetycznie zdeterminowane 3
Czynniki niegenétyczne, w tym menopauza, dieta i funkcja nerek, mogą wpływać na stężenie Lp(a), ale ich wpływ jest znacznie mniejszy niż czynników genetycznych 2
Poziomy Lp(a) są również wpływane przez stan zapalny, ponieważ promotor LPA zawiera element odpowiedzi na interleukinę-6; interleukin-6 uwalniana podczas odpowiedzi zapalnej powoduje przejściowe wzrosty poziomów Lp(a) w osoczu 2
Wskazania do badania przesiewowego rodziny
Należy zmierzyć Lp(a) u krewnych pierwszego stopnia w następujących sytuacjach: 3, 5
- Krewni pierwszego stopnia z przedwczesną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową
- Krewni pacjentów z poziomami Lp(a) >200 nmol/L (>80 mg/dL)
- Dzieci i młodzież z udarem niedokrwiennym lub krwotocznym
- Krewni z hipercholesterolemią rodzinną
- Osoby z wywiadem rodzinnym przedwczesnej choroby wieńcowej niewytłumaczonej klasycznymi czynnikami ryzyka