Diagnostyka różnicowa i postępowanie
U pacjenta z bólem ucha, zatkanym uchem, ropną wydzieliną zasłaniającą błonę bębenkową i stanem podgorączkowym należy przede wszystkim rozważyć ostre zapalenie ucha zewnętrznego (AOE) z możliwą perforacją błony bębenkowej lub ostre zapalenie ucha środkowego (AOM) z perforacją i wyciekiem, a następnie natychmiast rozpocząć leczenie miejscowymi kroplami antybiotykowymi po oczyszczeniu przewodu słuchowego. 1
Diagnostyka różnicowa
Główne rozpoznania do rozważenia:
1. Ostre zapalenie ucha zewnętrznego (AOE) z perforacją błony bębenkowej
- Charakterystyczny objaw: intensywna bolesność przy pociąganiu małżowiny usznej lub naciskaniu na козелок 1
- Obrzęk i zaczerwienienie przewodu słuchowego
- Żółtawa wydzielina sugeruje infekcję bakteryjną (najczęściej Pseudomonas aeruginosa lub Staphylococcus aureus) 1
2. Ostre zapalenie ucha środkowego (AOM) z perforacją
- Szybki początek objawów (ból, gorączka, wyciek)
- Perforacja błony bębenkowej z wyciekiem ropnej wydzieliny 2, 3
- Często poprzedzone infekcją górnych dróg oddechowych 4
- Przy pneumatycznej otoskopii (jeśli możliwa) - brak lub ograniczona ruchomość błony bębenkowej 1
3. AOM z drenażem przez rurkę wentylacyjną
- Zazwyczaj bezbolesny na początku 1
- Historia wcześniejszego założenia rurki wentylacyjnej
4. Cholesteatoma
- Typowo bezbolesna
- Związana z nieprawidłowościami błony bębenkowej (perforacja, kieszenie retrakcyjne, tkanka ziarninowa) 1
- Wymaga pilnego skierowania do otolaryngologa 1
5. Grzybicze zapalenie ucha (otomycosis)
- Świąd i gęsta wydzielina (może być czarna, szara, niebiesko-zielona, żółta lub biała)
- Częstsze w cukrzycy, po długotrwałym stosowaniu antybiotyków miejscowych 1
Czynniki modyfikujące postępowanie - KLUCZOWE
Należy bezwzględnie ocenić: 1
- Cukrzyca - ryzyko martwiczego zapalenia ucha zewnętrznego i grzybicy
- Stan immunosupresji (HIV, chemioterapia)
- Historia radioterapii
- Obecność rurki wentylacyjnej lub perforacji błony bębenkowej
⚠️ OSTRZEŻENIE: Martwicze zapalenie ucha zewnętrznego
U pacjentów z cukrzycą lub immunosupresją należy wykluczyć martwicze zapalenie ucha zewnętrznego, które może prowadzić do zapalenia kości podstawy czaszki 1:
- Tkanka ziarninowa na dnie przewodu (szczególnie w połączeniu chrzęstno-kostnym)
- Porażenie nerwu twarzowego jako wczesny objaw
- Wymaga CT/MRI, podwyższone OB
- Leczenie: chirurgiczne oczyszczenie + antybiotyki systemowe przeciwko Pseudomonas i MRSA 1
Algorytm postępowania
Krok 1: Natychmiastowa ocena kliniczna
- Badanie palpacyjne: bolesność przy pociąganiu małżowiny lub naciskaniu na козелок sugeruje AOE 1
- Ocena gorączki: temperatura ≥39°C wskazuje na ciężki przebieg 3
- Ocena bólu: zawsze należy zalecić leczenie przeciwbólowe 1
Krok 2: Oczyszczenie przewodu słuchowego (toaleta ucha)
Konieczne do wizualizacji błony bębenkowej i skutecznego leczenia 1
- Odsysanie lub suche wycieranie (preferowane)
- UWAGA: U pacjentów z cukrzycą lub immunosupresją NIE WOLNO płukać przewodu - ryzyko martwiczego zapalenia 1
Krok 3: Leczenie empiryczne
Jeśli błona bębenkowa jest niewidoczna lub podejrzewa się perforację:
Leczenie miejscowe - PIERWSZA LINIA: 1
- Krople antybiotykowe nieototoksyczne (ponieważ nie można wykluczyć perforacji)
- Unikać preparatów zawierających aminoglikozydy (neomycyna, gentamycyna) 1
- Rozważyć założenie knota do przewodu słuchowego, jeśli jest obrzęk 1
Antybiotyki systemowe - TYLKO w określonych sytuacjach: 1
- Rozszerzenie infekcji poza przewód słuchowy
- Cukrzyca lub immunosupresja (dodać do leczenia miejscowego) 1
- Dzieci <2 lat z AOM
- Temperatura ≥39°C lub objawy toksyczne 3
Leczenie przeciwbólowe - ZAWSZE: 1
- Paracetamol lub ibuprofen w zależności od nasilenia bólu
Krok 4: Ponowna ocena po 48-72 godzinach
Jeśli brak poprawy: 1
- Ponownie ocenić rozpoznanie
- Wykluczyć inne przyczyny (cholesteatoma, martwicze zapalenie, grzybica)
- Rozważyć posiew wydzieliny
- Rozważyć skierowanie do otolaryngologa
Krok 5: Wskazania do pilnego skierowania do specjalisty
Natychmiastowe skierowanie: 1
- Podejrzenie cholesteatoma
- Podejrzenie martwiczego zapalenia ucha zewnętrznego
- Porażenie nerwu twarzowego
- Brak odpowiedzi na leczenie po 48-72 godzinach
- Nawracające epizody (≥3 w ciągu 6 miesięcy lub ≥4 w ciągu roku) 3
Pułapki kliniczne
Nie rozpoczynaj antybiotyków doustnych jako pierwszej linii w niepowikłanym AOE - są nieskuteczne i promują oporność 1
Nie zakładaj, że to tylko AOE u pacjenta z cukrzycą - zawsze wykluczaj martwicze zapalenie 1
Nie płucz ucha u pacjentów z cukrzycą, immunosupresją lub podejrzeniem perforacji 1
Nie pomijaj leczenia bólu - jest to kluczowy element terapii 1
Nie używaj ototoksycznych kropek (aminoglikozydów) gdy nie można wykluczyć perforacji błony bębenkowej 1