Αιτίες Μεταβολικής Αλκάλωσης
Η μεταβολική αλκάλωση προκαλείται είτε από απώλεια σταθερού οξέος (γαστρεντερική ή νεφρική) είτε από συσσώρευση διττανθρακικών στο εξωκυττάριο υγρό, με τους νεφρούς να διατηρούν την αλκάλωση όταν υπάρχουν συγκεκριμένοι παράγοντες όπως υποογκαιμία, υποκαλιαιμία, υποχλωραιμία ή υπεραλδοστερονισμός 1, 2.
Κύριες Κατηγορίες Αιτιών
Γαστρεντερικές Απώλειες Οξέος
- Έμετος/ρινογαστρική αναρρόφηση: Η πιο συχνή αιτία απώλειας υδροχλωρικού οξέος 1, 2
- Συγγενής χλωριορροϊκή διάρροια: Προκαλεί έντονη υποκαλιαιμική και υποχλωραιμική μεταβολική αλκάλωση μετά τη γέννηση 3
Νεφρικές Απώλειες/Διαταραχές
Διουρητικά: Η χρήση χλωρουρητικών διουρητικών (loop και θειαζιδικά) είναι από τις συχνότερες αιτίες, ειδικά σε νοσηλευόμενους ασθενείς 1, 2, 4
Σπάνιες Σωληναριοπάθειες με Μεταβολική Αλκάλωση 3, 5:
Σύνδρομο Bartter: Εμφανίζεται με υποκαλιαιμία, υποχλωραιμία, μεταβολική αλκάλωση, πολυουρία και αυξημένη απέκκριση ασβεστίου. Οι τύποι 1,2, 4a και 4b εμφανίζονται προγεννητικά με σοβαρό πολυυδράμνιο, ενώ ο τύπος 3 εμφανίζεται στα πρώτα 5 χρόνια ζωής 3
Σύνδρομο Gitelman: Ηπιότερη μορφή που διαγιγνώσκεται συχνά στην ενήλικη ζωή με υποκαλιαιμία, μεταβολική αλκάλωση, υπομαγνησιαιμία και χαρακτηριστικά υποασβεστιουρία (σε αντίθεση με το Bartter) 3, 5
Υπεραλδοστερονισμός/Ορμονικές Διαταραχές
Πρωτοπαθής υπεραλδοστερονισμός: Προκαλεί υπέρταση με υποκαλιαιμία και μεταβολική αλκάλωση 5, 1
Σύνδρομο Cushing: Μπορεί να εμφανίσει υπέρταση και υποκαλιαιμία, αλλά συνήθως με μειωμένη αλδοστερόνη εκτός αν υπάρχει συνέκκριση 5
Σύνδρομο Liddle: Σπάνια αιτία με σοβαρή πρώιμη υπέρταση, υποκαλιαιμία, μεταβολική αλκάλωση, χαμηλή ρενίνη και χαμηλή αλδοστερόνη 5
Φαινομενική υπερμεταλλοκορτικοειδισμός: Από ανεπάρκεια 11β-υδροξυστεροειδούς αφυδρογονάσης τύπου 2 (συγγενής ή επίκτητη από γλυκύρριζα) 5
Συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων: Ανεπάρκεια 11β-υδροξυλάσης ή 17α-υδροξυλάσης με συσσώρευση 11-δεοξυκορτικοστερόνης 5
Χορήγηση Βάσεων
- Υπερβολική χορήγηση διττανθρακικών (από του στόματος ή παρεντερικά) 1, 2
- Χορήγηση γαλακτικών, οξικών ή κιτρικών αλάτων που μεταβολίζονται σε διττανθρακικά 2
- Σύνδρομο γάλακτος-αλκαλίων: Από υπερβολική πρόσληψη ασβεστίου και αλκαλίων 1
Άλλες Αιτίες
- Κυστική ίνωση: Ψευδο-Bartter σύνδρομο από απώλεια αλάτων στον ιδρώτα 3, 1
- Μετά από υπερκαπνία: Όταν διορθώνεται γρήγορα η αναπνευστική οξέωση 1
Παράγοντες Διατήρησης της Αλκάλωσης
Είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε ότι η μεταβολική αλκάλωση διατηρείται όταν υπάρχουν 1, 2, 6:
- Υποογκαιμία (μειωμένος ενεργός αρτηριακός όγκος)
- Μειωμένο GFR
- Υποκαλιαιμία
- Υποχλωραιμία
- Περίσσεια αλδοστερόνης
- Αυξημένη PaCO₂
Διαγνωστική Προσέγγιση
Το χλώριο των ούρων είναι το κλειδί για τη διάκριση 1, 2:
- Χλώριο ούρων <20 mEq/L (ανταποκρίνεται σε χλώριο): Έμετος, διουρητικά (μετά τη διακοπή), υποογκαιμία
- Χλώριο ούρων >20 mEq/L (δεν ανταποκρίνεται σε χλώριο): Υπεραλδοστερονισμός, σύνδρομα Bartter/Gitelman, συνεχιζόμενη χρήση διουρητικών
Κοινές Παγίδες: Στο σύνδρομο Bartter, το κλασματικό χλώριο ούρων είναι συνήθως >0.5%, βοηθώντας στη διάκριση από εξωνεφρικές απώλειες αλάτων 3. Η διάκριση μεταξύ Bartter και Gitelman γίνεται με την ασβεστιουρία: αυξημένη στο Bartter, μειωμένη στο Gitelman 3, 5.