What are the most effective evidence‑based treatments for depression?

Wat helpt goed tegen depressie

Voor volwassenen met een matige tot ernstige depressie zijn cognitieve gedragstherapie (CGT) en tweedegeneratie antidepressiva (SSRI's of SNRI's) even effectief als eerstelijnsbehandeling, waarbij de keuze moet worden gebaseerd op bijwerkingenprofiel, kosten en patiëntvoorkeur. 1

Eerstelijnsbehandelingsopties

Psychotherapie

• Cognitieve gedragstherapie (CGT) heeft bewijs van matige kwaliteit dat het even effectief is als antidepressiva voor het verminderen van depressieve symptomen, met het voordeel van minder bijwerkingen. 1
• CGT heeft een blijvend effect dat het risico op terugval vermindert, zelfs nadat de behandeling is gestopt. 2
• Andere effectieve psychotherapieën zijn interpersoonlijke therapie (IPT), gedragsactivatie, probleemoplossende therapie, psychodynamische therapie en niet-directieve counseling—deze zijn allemaal ongeveer even effectief. 1

Farmacotherapie

• SSRI's (zoals sertraline, escitalopram, citalopram, fluoxetine, paroxetine) of SNRI's (zoals venlafaxine, duloxetine) zijn de aanbevolen eerstelijns medicamenteuze behandelingen. 1
• Er is geen significant verschil in werkzaamheid tussen verschillende SSRI's of SNRI's; de keuze moet worden gebaseerd op bijwerkingen, kosten en patiëntvoorkeur. 1
• Het aantal patiënten dat behandeld moet worden voor remissie (NNT) is 7-8, wat een bescheiden maar klinisch betekenisvol voordeel aangeeft. 1

Ernstspecifieke behandelingsaanbevelingen

Milde depressie (5-6 symptomen, minimale functionele beperking)

• Begin met CGT alleen als eerstelijnsbehandeling, omdat het even effectief is als antidepressiva zonder medicatiebijwerkingen. 1

Matige depressie (7-8 symptomen, matige functionele beperking)

• Ofwel CGT ofwel een tweedegeneratie antidepressivum als monotherapie; beide hebben vergelijkbare remissiepercentages. 1

Ernstige depressie (≥9 symptomen, ernstige functionele beperking)

• Begin combinatietherapie met zowel een antidepressivum (SSRI of SNRI) als CGT gelijktijdig; deze strategie verdubbelt bijna de remissiepercentages (≈57% vs 31% met alleen medicatie). 1

Vroege monitoring (weken 1-2)

• Alle patiënten moeten binnen 1-2 weken na het starten van de behandeling worden beoordeeld op opkomende suïcidale gedachten, agitatie, prikkelbaarheid of ongebruikelijk gedrag, omdat het suïciderisico piekt tijdens de eerste 1-2 maanden. 1
• SSRI's verhogen het risico op suïcidepogingen bij jongvolwassenen (18-24 jaar) met een odds ratio van 2,30 vergeleken met placebo. 1

Respons beoordeling (weken 6-8)

• Als symptoomvermindering <50% is op gevalideerde schalen (bijv. PHQ-9, HAM-D, MADRS), moet het behandelplan worden aangepast door dosisverhoging, overschakelen naar een andere klasse, augmentatie (bijv. buspiron of bupropion), of toevoeging van CGT. 1

Behandelingsduur

• Na een eerste depressieve episode, zet de therapie voort gedurende 4-9 maanden na remissie om het terugvalrisico te verminderen. 1
• Voor recidiverende depressie (≥2 eerdere episodes), handhaaf de behandeling gedurende ten minste 1 jaar of langer. 1

Complementaire en alternatieve behandelingen

Sint-Janskruid

• Sint-Janskruid toont geen significant verschil met standaard antidepressiva bij milde tot matige depressie, maar heeft een aanzienlijk risico op geneesmiddelinteracties. 1

Acupunctuur

• Acupunctuur als aanvulling op antidepressiva verhoogde de remissiepercentages (35,7% vs 26,1%; risicoratios 1,45) in drie gerandomiseerde onderzoeken met ≈800 deelnemers, wat bewijs van matige zekerheid oplevert. 3

Lichaamsbeweging

• Onder toezicht staande aerobe oefening bereikte remissie-uitkomsten vergelijkbaar met sertraline, terwijl het lagere stopzetting vanwege bijwerkingen vertoonde. 3

Behandelingsresistente depressie

• Voor patiënten die niet hebben gereageerd op ≥2 adequate antidepressiva-trials, voeg CGT toe aan de lopende farmacotherapie; dit levert superieure uitkomsten op vergeleken met alleen medicatie. 4
• Overschakelen naar een andere antidepressivumklasse (SNRI of mirtazapine) of augmentatie met bupropion SR of buspiron zijn redelijke opties, met vergelijkbare werkzaamheid. 1
• Ketamine of esketamine wordt aanbevolen voor behandelingsresistente depressie, omdat ze snelle symptoomvermindering binnen 24 uur produceren. 3

Veelvoorkomende valkuilen

• Onvoldoende dosering of voortijdige stopzetting voordat therapeutische effecten worden bereikt (meestal 4-6 weken) moet worden vermeden. 3
• Tricyclische antidepressiva mogen niet als eerstelijns middelen worden gebruikt vanwege hogere bijwerkingsprofielen, groter overdosisrisico en geen superioriteit ten opzichte van tweedegeneratie middelen. 3
• Non-adherentie treft tot 50% van de patiënten en kan zich voordoen als behandelingsresistentie; adherentiebeoordeling is essentieel. 3
• Ongeveer 63% van de patiënten ervaart ten minste één bijwerking, waarvan de meeste voorbijgaand zijn, wat het belang van voortdurende monitoring benadrukt in plaats van voortijdige stopzetting. 3